KIRPORTALAMA

KIRPORTALAMA (TRIMMEAN), bir veri kümesinin iç kısmının ortalamasını verir. Verilerin üst ve alt uçlarından belirli bir oranı dışarıda bırakır ve kalan değerlerin ortalamasını hesaplar. Bu nedenle aykırı değerlerin analizi bozmasını istemediğinizde kullanılır.

Söz dizimi ve parametre​

İşlev iki parametreyi de ister. Türkçe Excel'de parametreler noktalı virgülle ayrılır ve ondalık ayırıcı virgüldür; yüzde değerini 0,2 gibi bir ondalık sayı ya da %20 biçiminde verebilirsiniz. Dışlanan değerler her zaman veri kümesinin iki ucundan eşit sayıda alınır.

1. Küçük veri kümelerinde kırpma olmaz​

Her satırda en fazla dört ölçüm bulunuyor ve kırpma yüzdesi 0,2 olarak sabit. E2 hücresine aşağıdaki formülü yazıp aşağı kopyalayın:
Sonuçlar sırasıyla 2,00, 2,50, 5,50 ve 25,50 olur. Üç veri noktasının yüzde 20'si 0,6, dört veri noktasının yüzde 20'si 0,8 eder. Dışlanacak sayı en yakın çift sayıya aşağı yuvarlandığı için bu satırların hiçbirinde değer dışarıda bırakılmaz ve sonuç sıradan ortalamayla aynı olur. İlk satırdaki boş D2 hücresi veri noktası sayılmaz. Dördüncü satırdaki 90 değeri de dışlanmaz; bu yüzden sonuç bu aykırı değerden etkilenir.

2. Yüzdeye göre dışlanan uç değerler​

A2:A6 aralığında bir mağazanın günlük satış adetleri var ve içinde çok yüksek bir değer bulunuyor. B sütunundaki kırpma yüzdesi değiştikçe sonucun nasıl değiştiğini görmek için C2 hücresine aşağıdaki formülü yazıp aşağı kopyalayın:
Sonuçlar sırasıyla 59,60, 59,60, 45,33, 45,33 ve 45,00 olur. Beş veri noktası vardır. %0 ve %20 için dışlanacak sayı 0 ile 1 arasında kaldığından, çift sayıya aşağı yuvarlanınca 0 olur ve hiçbir değer dışarıda kalmaz. %40 için 5 × 0,4 = 2 veri noktası dışlanır: en küçük değer 42 ile en büyük değer 120 çıkarılır. %60 için hesap 3 eder ancak çift sayıya aşağı yuvarlandığı için yine 2 değer dışlanır. %80 için 4 değer dışlanır; her uçtan ikişer değer çıkar ve yalnızca ortadaki değer kalır.

3. Jüri puanlarında uç değerleri atma​

Dört hakem her gösteriye puan veriyor ve her satırda en düşük ile en yüksek puanın sayılmaması isteniyor. Kırpma yüzdesi 0,5 olduğunda dört puandan ikisi dışlanır. E2 hücresine aşağıdaki formülü yazıp aşağı kopyalayın:
Sonuçlar sırasıyla 7,50, 6,50, 5,00 ve 8,00 olur. 4 × 0,5 = 2 değer dışlandığı için her satırda üstten bir, alttan bir değer atılır ve yalnızca ortadaki iki puanın ortalaması alınır. Puanların hücrelerde hangi sırayla yazıldığı önemli değildir; uçlar değerlerin büyüklüğüne göre belirlenir. Dördüncü satırda 1 puanı ile 9 puanı birlikte atıldığı için tek bir düşük puan sonucu aşağı çekmez.

4. Geçersiz yüzde değerleri​

A2:A5 aralığında dört fatura tutarı bulunuyor ve bunlardan biri diğerlerinden çok yüksek. B sütununda farklı yüzde değerlerini deneyelim. C2 hücresine aşağıdaki formülü yazıp aşağı kopyalayın:
Sonuçlar sırasıyla #SAYI!, 1.882,50, 1.175,00 ve #SAYI! olur. yüzde 0'dan küçükse ya da 1'den büyükse işlev #SAYI! hatası verir; bu nedenle -%10 ve %120 değerleri hata üretir. %25 için dört değerin yüzde 25'i 1 eder, ancak dışlanacak sayı çift sayıya aşağı yuvarlandığından 0 olur ve tüm tutarların ortalaması alınır. %50 için iki değer dışlanır; en küçük ve en büyük tutar atılır, böylece yüksek fatura sonucu etkilemez.

Kullanırken dikkat edin​

• Hesaplama: dışlanan veri sayısı = n × yüzde (en yakın çift sayıya aşağı yuvarlanır). Burada n, dizi içindeki veri noktası sayısıdır. Bulunan sayının yarısı verilerin üst ucundan, yarısı alt ucundan çıkarılır; böylece kırpma simetrik olur. Sonuç, geriye kalan n eksi dışlanan sayıdaki değerin aritmetik ortalamasıdır. Örneğin 30 veri noktası ve yüzde 0,1 için 30 × 0,1 = 3 bulunur; çift sayıya aşağı yuvarlanınca 2 olur, yani üstten bir ve alttan bir değer dışlanır. 20 veri noktası ve yüzde 0,2 için 20 × 0,2 = 4 değer dışlanır; üstten 2, alttan 2 değer çıkarılır.
• dizi parametresi: dizi, kırpılacak ve ortalaması alınacak değerlerin bulunduğu hücre aralığı ya da dizidir. Bu işlevi, analizinizden aykırı değerleri çıkarmak istediğinizde kullanırsınız; veri kümesinin üst ve alt uçlarındaki değerler ortalamaya katılmaz.
• yüzde parametresi: yüzde, hesaplamanın dışında bırakılacak veri noktalarının kesirli oranıdır; 0,2 ya da %20 gibi yazılabilir. Dışlanacak sayı her zaman en yakın çift sayıya aşağı yuvarlanır; bu yüzden küçük veri kümelerinde düşük yüzdeler hiçbir değeri dışarıda bırakmayabilir.
• Hata koşulları: yüzde 0'dan küçükse işlev #SAYI! hatası verir. yüzde 1'den büyükse de işlev #SAYI! hatası verir. Bu nedenle yüzde değerinin 0 ile 1 arasında olduğundan emin olun.
• İlgili işlevler: ORTALAMA anlamında ORTALAMA, tüm değerleri eşit sayar; aykırı değerleri atmanız gerekmiyorsa tercih edilir. ORTANCA, uç değerlerden etkilenmeyen tek bir merkez değeri istediğinizde kullanılır. BÜYÜK ve KÜÇÜK işlevleri, dışlanacak değerleri kendiniz belirlemek istediğinizde birlikte kullanılabilir.

Mini Sayfa içindeki sonuç hücresini seçerek gerçek formülü görebilirsiniz. Formüllü örnekleri indirilebilir Excel dosyasında da kullanabilirsiniz.