OptionButton

OptionButton nedir ve nerede kullanılır​

• UserForm: VBA Düzenleyicisi'nde araç kutusundan forma eklenir. Bu, en yaygın kullanımdır.
• ActiveX denetimi: Geliştirici > Denetimler > Ekle > ActiveX Denetimleri (Developer > Controls > Insert > ActiveX Controls) ile sayfaya eklenir. Olay yordamları sayfa modülüne yazılır. Düzenlemek için Tasarım Modu (Design Mode) açık olmalıdır.
• Form Denetimi: Geliştirici > Denetimler > Ekle > Form Denetimleri (Form Controls) ile eklenir. Olay yerine bir makro atanır ya da Hücre bağlantısı (Cell link) ile seçimin sırası bir hücreye yazılır.

Önemli özellikler​

• Value: Düğme seçiliyse True, değilse False döner. Koddan True yapılırsa aynı gruptaki diğer düğmeler otomatik False olur.
• Caption: Düğmenin yanında görünen metindir.
• GroupName: Düğmenin ait olduğu grubun adıdır. Aynı GroupName'e sahip düğmeler tek grup sayılır.
• Name: Denetimin koddaki adıdır (ör. optNakit). Ad önekleri okunabilirliği artırır.
• Enabled: False olduğunda düğme tıklanamaz ve soluk görünür.
• Visible: Düğmeyi gösterir ya da gizler.
• TripleState: True olursa Value özelliği Null değerini de alabilir. Normal kullanımda gerekmez.
• LinkedCell: ActiveX denetiminde seçim durumunun (DOĞRU/YANLIŞ) yazılacağı hücreyi belirtir.

Gruplama ve olaylar​

• Frame: Düğmeleri bir çerçeve (Frame) denetiminin içine yerleştirin. Her çerçeve ayrı bir grup olur.
• GroupName: Her grup için farklı bir GroupName verin.

Private Sub UserForm_Initialize()
    optNakit.Value = True      ' varsayılan seçim
End Sub

Private Sub optKart_Click()
    lblBilgi.Caption = "Kart ile ödeme seçildi"
End Sub

Private Sub cmdTamam_Click()
    If optNakit.Value Then
        Range("B1").Value = "Nakit"
    ElseIf optKart.Value Then
        Range("B1").Value = "Kredi Kartı"
    End If
    Unload Me
End Sub

1. Form Denetimi seçenek düğmeleri ekleme ve durumlarını okuma​

Option Explicit

' Kargo sayfasına üç seçenek düğmesi ekler ve durumlarını sayfaya yazar
Sub SecenekDugmeleriniKur()
    Dim ws As Worksheet
    Dim shp As Shape
    Dim i As Long

    Set ws = ThisWorkbook.Worksheets("Kargo")

    ' Önceki çalıştırmadan kalan form denetimlerini sil
    For i = ws.Shapes.Count To 1 Step -1
        If ws.Shapes(i).Type = msoFormControl Then ws.Shapes(i).Delete
    Next i

    ' Üç seçenek düğmesi ekle; başlıklar A2:A4 hücrelerinden gelir
    For i = 1 To 3
        Set shp = ws.Shapes.AddFormControl(xlOptionButton, 220, 20 + (i - 1) * 24, 130, 20)
        shp.Name = "optKargo" & i
        shp.OLEFormat.Object.Caption = ws.Cells(i + 1, 1).Value
    Next i

    ' İkinci düğmeyi seç; diğerleri otomatik boşalır
    ws.Shapes("optKargo2").ControlFormat.Value = xlOn

    ' Her düğmenin durumunu B sütununa yaz
    For i = 1 To 3
        If ws.Shapes("optKargo" & i).ControlFormat.Value = xlOn Then
            ws.Cells(i + 1, 2).Value = "Seçili"
        Else
            ws.Cells(i + 1, 2).Value = "Seçili değil"
        End If
    Next i
End Sub

2. ActiveX seçenek düğmelerini GroupName ile gruplama​

Option Explicit

' ActiveX seçenek düğmeleri ekler, gruplar ve durumlarını sayfaya yazar
Sub ActiveXSecenekleriKur()
    Dim ws As Worksheet
    Dim ole As OLEObject
    Dim adlar As Variant
    Dim i As Long

    Set ws = ThisWorkbook.Worksheets("Odeme")
    adlar = Array("optNakit", "optKart", "optHavale")

    ' Önceki ActiveX denetimlerini sil
    For i = ws.OLEObjects.Count To 1 Step -1
        ws.OLEObjects(i).Delete
    Next i

    ' Üç düğme ekle ve aynı gruba bağla
    For i = 0 To 2
        Set ole = ws.OLEObjects.Add(ClassType:="Forms.OptionButton.1", _
            Left:=220, Top:=20 + i * 24, Width:=130, Height:=20)
        ole.Name = adlar(i)
        ole.Object.Caption = ws.Cells(i + 2, 1).Value
        ole.Object.GroupName = "OdemeTuru"
    Next i

    ' Kredi Kartı düğmesini seç
    ws.OLEObjects("optKart").Object.Value = True

    ' Value özelliğini B sütununa yaz
    For i = 0 To 2
        If ws.OLEObjects(adlar(i)).Object.Value = True Then
            ws.Cells(i + 2, 2).Value = "Seçili"
        Else
            ws.Cells(i + 2, 2).Value = "Seçili değil"
        End If
    Next i
End Sub

3. Seçilen düğmeye göre hesaplama yapma​

Option Explicit

' Seçili KDV düğmesine göre KDV dahil fiyatı hesaplar
Sub KdvDahilHesapla()
    Dim ws As Worksheet
    Dim shp As Shape
    Dim oran As Double
    Dim i As Long

    Set ws = ThisWorkbook.Worksheets("KDV")

    ' Önceki çalıştırmadan kalan form denetimlerini sil
    For i = ws.Shapes.Count To 1 Step -1
        If ws.Shapes(i).Type = msoFormControl Then ws.Shapes(i).Delete
    Next i

    ' %10 düğmesi
    Set shp = ws.Shapes.AddFormControl(xlOptionButton, 220, 20, 110, 20)
    shp.Name = "optKdv10"
    shp.OLEFormat.Object.Caption = "%10 KDV"

    ' %20 düğmesi
    Set shp = ws.Shapes.AddFormControl(xlOptionButton, 220, 44, 110, 20)
    shp.Name = "optKdv20"
    shp.OLEFormat.Object.Caption = "%20 KDV"

    ' %20 düğmesini seç
    ws.Shapes("optKdv20").ControlFormat.Value = xlOn

    ' Seçili düğmeye göre oranı belirle
    If ws.Shapes("optKdv10").ControlFormat.Value = xlOn Then
        oran = 0.1
    Else
        oran = 0.2
    End If

    ' KDV dahil fiyatları yaz
    For i = 2 To 7
        ws.Cells(i, 3).Value = ws.Cells(i, 2).Value * (1 + oran)
    Next i
End Sub

Kullanırken dikkat edin​

• Value türü denetim çeşidine göre değişir: UserForm ve ActiveX düğmesinde Value, True ya da False döner. Form Denetimi düğmesinde ise ControlFormat.Value, xlOn (1) ya da xlOff (-4146) değerini verir. İkisini karıştırırsanız koşullarınız beklenmedik sonuç verir.
• Gruplamayı unutmayın: Aynı çerçevede ya da aynı GroupName ile tanımlanmamış düğmeler tek grup sayılır. Aynı formda iki ayrı soru için ayrı gruplar gerekiyorsa her soruyu bir Frame içine alın veya farklı GroupName verin. Form Denetimlerinde bunun karşılığı Grup Kutusu'dur.
• Başlangıçta hiçbir düğme seçili olmaz: Form açıldığında düğmelerin hiçbiri seçili değildir. Kullanıcı bir düğme seçtikten sonra arayüzden seçimi kaldıramaz; yalnızca başka bir düğme seçebilir. Bu yüzden varsayılan bir seçeneği UserForm_Initialize olayında Value = True ile işaretlemek iyi bir uygulamadır. Seçimi temizlemek için koddan tüm düğmelere False atanabilir.
• Click olayı koddan da tetiklenir: Value özelliğini koddan True yaptığınızda Click olayı çalışır. Olay yordamınızda değer atayan başka kod varsa istenmeyen döngüler oluşabilir. Gerekirse bir Boolean bayrak değişkeniyle olayın çalışmasını geçici olarak engelleyin.
• ActiveX ve Tasarım Modu: Sayfadaki ActiveX düğmesini seçmek, taşımak ya da özelliklerini düzenlemek için Tasarım Modu açık olmalıdır. Düğme tıklanabilsin istiyorsanız Tasarım Modu'nu kapatın. ActiveX denetimleri Excel'in Mac sürümünde desteklenmez ve farklı Office sürümleri arasında bazen sorun çıkarır. Taşınabilirlik önemliyse Form Denetimlerini veya UserForm'u tercih edin.
• Adlandırma ve erişim: Düğmelere optNakit, optKart gibi anlamlı adlar verin. Sayfa üzerindeki ActiveX düğmelerine sayfa modülünde doğrudan adıyla, başka bir modülden ise OLEObjects("optKart").Object üzerinden erişirsiniz. Form Denetimlerine Shapes("ad").ControlFormat ile erişilir.
• İlgili konular:
  • CheckBox: Birden fazla seçime izin veren onay kutusu.
  • ToggleButton: İki durumlu basılı kalan düğme.
  • Frame: Seçenek düğmelerini gruplamaya yarayan çerçeve.
  • ComboBox ve ListBox: Çok sayıda seçenekten seçim için denetimler.
  • UserForm: Denetimlerin yerleştirildiği iletişim penceresi.
  • OLEObjects ve Shapes: Sayfadaki ActiveX ve Form Denetimlerine erişim koleksiyonları.
  • Select Case: Seçili düğmeye göre dallanma için deyim.
  • EĞER ve ELEMAN: Hücre bağlantısı ile alınan seçim sırasına göre sonuç üreten işlevler.