SGK ve İŞSİZLİK Primi Hesaplama

SGK ve işsizlik primi hesaplama (SGK and unemployment insurance premium calculation), brüt ücretten çalışan adına kesilen sigorta primlerinin SGK matrahı üzerinden bulunmasıdır. İşçi payı olarak SGK primi için genellikle %14, işsizlik sigortası primi için %1 uygulanır; ancak matrah, yıllık alt ve üst sınırın dışına çıkamaz. Bu sayfada brüt ücretten prim kesintilerini Excel formülleriyle, tavan ve kıst gün durumlarını da hesaba katarak nasıl bulacağınızı öğreneceksiniz.

SGK ve işsizlik primi nasıl hesaplanır?​

Maaş hesabında her zaman brüt ücret esas alınır. Çalışanla net ücret üzerinden anlaşılmış olsa bile hesap, o net tutara karşılık gelen brüt ücretten başlar ve kesintiler sonrasında kalan net tutar, anlaşılan net ücretle eşitlenir. SGK ve işsizlik kesintileri vergi değil prim niteliğindedir; çalışandan kesilen bölüme işçi payı denir.
Hesap iki adımda yapılır:

• SGK matrahını bulun: Brüt ücret ile ücret dışında hak edilen yan hakların toplamı alınır ve alt ile üst sınıra göre düzeltilir.
• Oranı uygulayın: İşçi payı olarak SGK primi için genellikle %14, işsizlik sigortası primi için %1 kullanılır. Teşvikli ya da özel statüdeki çalışanlarda oranlar farklı olabilir; güncel mevzuatı kontrol edin.

Matrah sınırı aşmıyorsa SGK primi için şu formül yeterlidir:
İşsizlik primi için aynı formülde oranı %1 olarak değiştirmeniz yeterlidir. Bu iki kesinti, Gelir Vergisi matrahı hesaplanırken brüt ücretten düşülür.

SGK matrahının alt ve üst sınırı nedir?​

SGK matrahı için her yıl belirlenen bir alt ve bir üst sınır vardır:

• Alt sınır: İçinde bulunulan yıla ait brüt asgari ücrettir. Matrah bundan düşük olamaz.
• Üst sınır: Brüt asgari ücretin yıllara göre değişebilen bir katıdır (örneklerdeki 2022 tutarında 7,5 kat). Ücret ve yan haklar toplamı bu tutarı geçse bile prim hesabında üst sınır esas alınır.
• 30 günlük esas: Sınırlar 30 günlük süreye karşılık gelir. Çalışan ay içinde 30 günden az çalışmışsa sınırlar gün sayısıyla orantılanır (kıst).

Sayfadaki örneklerde 2022 yılına ait 6.471 TL alt sınır ve 48.532,50 TL üst sınır kullanılmıştır. Bu değerler her yıl, bazen yıl içinde değişebilir; hesaplamadan önce güncel tutarları resmi duyurulardan kontrol edin.
Kıst durumunda matrah, alt ve üst sınırın gün sayısıyla orantılanmış haline göre bulunur. Gün sayısı C2 hücresindeyse formül şöyle olur:

Matrah tavanını EĞER veya MİN ile uygulama​

Ücret üst sınırı aşıyorsa primi doğrudan brüt ücret üzerinden hesaplamak hatalıdır; önce matrahı sınırlamak gerekir. Bunun için EĞER (IF) işlevini kullanabilirsiniz:
Aynı sonucu daha kısa bir yolla MİN (MIN) işleviyle de alabilirsiniz. Brüt ücret ile üst sınırdan küçük olanı seçer:
Matrahı ayrı bir sütunda hesaplayıp SGK ve işsizlik primlerini bu sütun üzerinden bulmak, formülleri sade tutar ve hataları bulmayı kolaylaştırır.

1. Brüt ücretten SGK ve işsizlik primi​

Aşağıdaki tabloda her personelin brüt ücreti için işçi payı olarak %14 SGK primi ve %1 işsizlik primi hesaplanır. Ücretlerin hiçbiri üst sınıra ulaşmadığı için brüt ücret doğrudan matrah kabul edilmiştir.
İlk personelde SGK primi 1.050,00, işsizlik primi 75,00 ve toplam kesinti 1.125,00 olarak bulunur. Bu basit yapı yalnızca brüt ücretin üst sınırın altında kaldığı durumlarda doğru sonuç verir.

2. SGK matrahına üst sınır uygulama​

Brüt ücreti üst sınırı aşan çalışanlarda matrah sınırlanmalıdır. Tabloda C sütunu MİN işleviyle matrahı 48.532,50 TL ile sınırlar; SGK ve işsizlik primleri bu matrah üzerinden hesaplanır.
Brüt ücreti 55.000 TL olan çalışanda matrah 48.532,50 olarak alınır; SGK primi 6.794,55, işsizlik primi 485,33 çıkar. Brüt ücreti üst sınırın altında kalan çalışanlarda matrah, brüt ücretin kendisidir. Üst sınırı değiştirmeniz gerektiğinde formüllerdeki tutarı güncellemeniz yeterlidir.

3. Eksik gün çalışanlarda kıst hesabı​

Ay içinde 30 günden az çalışan personelde alt ve üst sınır gün sayısıyla orantılanır. D sütunundaki formül, brüt ücreti kıst alt sınırın altında kalmayacak ve kıst üst sınırın üstüne çıkmayacak şekilde matraha çevirir.
20 gün çalışan Pınar Erdem'in brüt ücreti kıst üst sınırı aştığı için matrah 32.355,00 olarak sınırlanır. 15 gün çalışan Fatma Yıldız'ın brüt ücreti kıst alt sınırın altında kaldığından matrah 3.235,50 olur. Brüt ücreti iki sınırın arasında kalan çalışanlarda matrah, brüt ücretin kendisidir.

Sık sorulan sorular​

Net maaş üzerinden anlaştıysam prim nasıl hesaplanır?
Önce net tutara karşılık gelen brüt ücret bulunur, primler bu brüt ücretin matrahı üzerinden hesaplanır. Kesintiler sonunda kalan net tutar, anlaşılan net ücrete eşit olmalıdır.
Brüt ücret üst sınırı aşarsa ne olur?
Prim hesabında matrah üst sınırda kalır. Ücretin üst sınırı aşan kısmı için SGK ve işsizlik primi hesaplanmaz.
Ay içinde eksik gün çalışan personelde ne yapılır?
Alt ve üst sınır, çalışılan gün sayısı kadar orantılanır. Üçüncü örnekteki formül bu hesabı yapar.
Oranları formülün içine yazmalı mıyım?
Hayır. Oranlar ve sınırlar değişebildiği için bunları ayrı hücrelerde tutup formülde bu hücrelere başvurmak daha güvenlidir.

Kullanırken dikkat edin​

• Prim ile vergiyi karıştırmayın: SGK ve işsizlik kesintileri vergi değil sigorta primidir. Gelir Vergisi ayrı bir hesaptır ve matrahı, brüt ücretten bu primler düşüldükten sonra bulunur.
• Oran ve sınırları güncel tutun: Prim oranları, asgari ücret ve matrah sınırları değişebilir. Örneklerdeki tutarlar 2022 yılına aittir; kendi tablonuzda güncel değerleri kullanın. Bu değerleri ayrı hücrelere yazıp formüllerde mutlak başvuruyla kullanmak, güncellemeyi tek yerden yapmanızı sağlar.
• Formül yazım biçimine dikkat edin: Türkçe Excel'de bağımsız değişkenler noktalı virgülle ayrılır ve ondalık ayırıcı virgüldür. Bu nedenle 48.532,50 TL tutarını formülde 48532,5 olarak yazın. Binlik ayırıcı olarak nokta kullanırsanız Excel değeri sayı olarak tanımayabilir.
• Özel durumları ayrıca değerlendirin: Kısmi süreli çalışma, teşvikli çalışan, emekli çalışan ya da yan hakların prime tabi olup olmadığı gibi durumlarda oranlar ve matrah kuralları farklılaşabilir. Bu durumlarda güncel mevzuata ya da mali müşavirinize başvurun.
• İlgili konular:
  • EĞER: Koşula göre farklı sonuç döndürür.
  • MİN ve MAK: Değeri alt ve üst sınır arasında tutar.
  • YUVARLA: Prim tutarlarını kuruş düzeyinde yuvarlar.
  • TOPLA: Kesinti toplamlarını bulur.
  • Gelir Vergisi matrahı: Brüt ücretten SGK ve işsizlik primi düşülerek bulunur.

Örneklerdeki tabloları indirilebilir Excel dosyasında kendiniz de deneyebilirsiniz.