Temel Formülleri Kullanma

Temel formülleri kullanma (using basic formulas), Excel'de bir hücreye eşittir işaretiyle başlayan bir ifade yazarak toplama, ortalama, koşullu toplama, tarih farkı ve metin ayıklama gibi işlemleri otomatik yaptırmak demektir. Bu sayfada TOPLA, ORTALAMA, ETOPLA, ETARİHLİ, SOLDAN, SAĞDAN ve PARÇAAL işlevlerini örnek tablolarla öğrenirsiniz. Formüller hücre başvurularıyla çalıştığı için veriler değiştiğinde sonuçlar da kendiliğinden güncellenir.

Excel'de formül nasıl yazılır​

Excel'de her formül eşittir işaretiyle başlar. Formülü hücreye ya da formül çubuğuna yazıp Enter tuşuna basarsınız; hücrede sonuç görünür, formülün kendisi formül çubuğunda kalır. Var olan bir formülü düzenlemek için hücreyi seçip F2 tuşuna basın.

• Başvuru: Formülde sayıları tek tek yazmak yerine B2 gibi hücre adreslerini kullanın. B2:D2 ise iki hücre arasındaki tüm hücreleri kapsayan aralığı gösterir.
• Ayırıcı: Türkçe Excel'de bağımsız değişkenler genellikle noktalı virgülle, İngilizce Excel'de virgülle ayrılır. Bu davranış Windows'un bölgesel ayarlarına bağlıdır.
• İşlev adı: Türkçe Excel'de işlevler Türkçe adlarıyla yazılır; örneğin SUM yerine TOPLA yazarsınız.

Hızlı toplam için sayıların altındaki boş hücreyi seçin ve Giriş > Düzenleme > Otomatik Toplam (Home > Editing > AutoSum) düğmesine tıklayın ya da Alt ve eşittir tuşlarına birlikte basın. Excel toplanacak aralığı kendisi önerir, Enter ile onaylarsınız. Bir sütunu toplayan formül şöyledir:

Toplama, ortalama ve koşullu toplama​

TOPLA (SUM) işlevi aralıktaki sayıları toplar, ORTALAMA (AVERAGE) işlevi aritmetik ortalamayı bulur. İkisi de aralıktaki metin ve boş hücreleri yok sayar; sıfır değerli hücreler ise hesaba katılır. En büyük ve en küçük değer için MAK (MAX) ve MİN (MIN) işlevlerini aynı biçimde kullanabilirsiniz.

Yalnızca belirli bir koşulu sağlayan değerleri toplamak için ETOPLA (SUMIF) işlevi kullanılır. Söz dizimi: aralık, ölçüt ve isteğe bağlı toplam aralığıdır. A2:A9 aralığında 100'den büyük değerleri toplayan formül:
Ölçüt aralığı ile toplanacak aralık farklı sütunlardaysa üçüncü bağımsız değişkene toplanacak aralığı yazın. Birden fazla koşul gerekiyorsa ÇOKETOPLA (SUMIFS) işlevine geçin.

Tarih farkı ve metin işlevleri​

Tarihler Excel'de seri sayı olarak saklanır; bu yüzden iki tarih arasındaki gün sayısı basit bir çıkarmayla da bulunur. Tam ay ya da tam yıl farkı için ETARİHLİ (DATEDIF) işlevi kullanılır. Bu işlev İşlev Ekle (Insert Function) penceresindeki listede görünmez, adını elle yazmanız gerekir. Üçüncü bağımsız değişken birimi belirler: "d" gün, "m" tam ay, "y" tam yıl anlamına gelir. Başlangıç tarihi A2, bitiş tarihi B2 hücresindeyse gün farkı:
Başlangıç tarihi bitiş tarihinden büyükse işlev hata verir.

Metinden parça almak için üç işlev vardır:

• SOLDAN (LEFT): Metnin başından belirtilen sayıda karakter alır.
• SAĞDAN (RIGHT): Metnin sonundan belirtilen sayıda karakter alır.
• PARÇAAL (MID): Metnin istediğiniz karakterinden başlayarak belirtilen uzunlukta parça alır.

A2 hücresindeki metnin beşinci karakterinden başlayarak dört karakter almak için:
Bu işlevlerin sonucu, parça rakamlardan oluşsa bile metindir.

1. Aylık satışlarda toplam ve ortalama​

Tabloda beş şehrin ilk üç ay satış tutarları var. Her şehrin toplamını ve ortalamasını sağdaki sütunlarda, ay bazındaki toplam ve ortalamayı ise alt satırlarda hesaplayacağız. E2 hücresine şu formülü yazıp aşağı doğru kopyalayın:
F2 hücresinde aynı aralık için ORTALAMA işlevi kullanılır.
E2 hücresi İstanbul'un üç aylık toplamını (375.000,00), F2 hücresi aylık ortalamasını (125.000,00) verir. Alt satırlarda sütun bazında hesap yapılır: tüm şehirlerin üç aylık genel toplamı 1.118.200,00, Ocak ayının şehir ortalaması ise 71.800,00 olarak görünür. Formülleri aşağı kopyaladığınızda satır numaraları kendiliğinden güncellenir.

2. Koşula göre toplama​

Tabloda bölge, ürün ve satış tutarı bulunuyor. Sağdaki özet bölümünde belirli koşullara uyan satışları ETOPLA işleviyle topluyoruz. E2 hücresindeki formül şöyledir:
E3 hücresinde tutar sütununa göre büyüktür ölçütü, E4 hücresinde Marmara dışındaki bölgeler için eşit değildir ölçütü, E5 hücresinde ise ürün sütununa göre Tablet ölçütü kullanılır.
Marmara bölgesinin toplam satışı 23.800,00, 5000 üzerindeki tek tek satışların toplamı 44.800,00 çıkar. Marmara dışındaki bölgelerin toplamı 34.000,00, Tablet ürününün toplamı ise 14.300,00 olur. Ölçüt metin ya da karşılaştırma işleci içeriyorsa tırnak içinde yazılmalıdır.

3. Ürün kodundan parça almak​

Ürün kodları kategori, üretim yılı ve sıra numarasını tek metinde birleştiriyor. Kodun başından, ortasından ve sonundan parça alıp karakter sayısını da hesaplayacağız. C2 hücresinde yıl bilgisini ayıklayan formül şöyledir:
B2 hücresinde SOLDAN, D2 hücresinde SAĞDAN, E2 hücresinde ise UZUNLUK işlevi kullanılır.
İlk satırda kategori ELK, üretim yılı 2024, sıra numarası 0187 olarak ayrılır; kodun uzunluğu 13 karakterdir. Sıra numarasındaki baştaki sıfırlar korunur, çünkü sonuç sayı değil metindir. Bu sonuçlarla hesap yapacaksanız önce sayıya çevirmeniz gerekir.

Sık sorulan sorular​

Formül sonuç yerine formülün kendisini gösteriyor, neden?
Hücre Metin biçimindedir ya da formül çalışma sayfasında gösteriliyordur. Hücre biçimini Genel yapın, F2 tuşuna basıp Enter ile onaylayın. Formüller > Formül Denetleme > Formülleri Göster (Formulas > Formula Auditing > Show Formulas) düğmesinin kapalı olduğunu da kontrol edin.

Formülde virgül mü noktalı virgül mü kullanmalıyım?
Bu, bilgisayarın bölgesel ayarına bağlıdır. Türkçe ayarlarda genellikle noktalı virgül kullanılır. Excel yanlış ayırıcıyı kabul etmez ve formülü yazarken uyarı verir.

TOPLA işlevi metin olarak girilmiş sayıları toplar mı?
Hayır. Aralık içinde metin olarak saklanan sayılar toplama katılmaz. Bu hücreleri sayıya çevirmeniz gerekir.

ETOPLA ile birden fazla koşul kullanabilir miyim?
ETOPLA tek koşulla çalışır. Birden fazla koşul için ÇOKETOPLA işlevini kullanın.

Kullanırken dikkat edin​

• Metin işlevlerinin sonucu metindir: SOLDAN, SAĞDAN ve PARÇAAL rakamlardan oluşan bir parça alsa bile sonucu metin olarak döndürür. Bu değerle toplama gibi işlem yapacaksanız SAYIYAÇEVİR (VALUE) işlevini kullanın.
• Başvuruları gerektiğinde sabitleyin: Bir formülü kopyaladığınızda göreli başvurular kayar. Sabit kalmasını istediğiniz hücrenin adresine dolar işareti ekleyin; adres yazılırken F4 tuşu başvuru türünü sırayla değiştirir.
• Ölçütleri tırnak içinde yazın: ETOPLA işlevinde karşılaştırma işleci ya da metin içeren ölçüt tırnak içinde yazılır. Ölçüt olarak bir hücre adresi kullanmak formülü daha esnek yapar; ölçütü değiştirmek için formülü düzenlemeniz gerekmez.
• Tarihleri metin olarak yazmayın: Formülün içine tarihi tırnak içinde yazmak, bölgesel ayarlara göre yanlış yorumlanabilir. Tarihi bir hücreye gerçek tarih olarak girip başvurun ya da TARİH (DATE) işlevini kullanın.
• Ayırıcıya dikkat edin: Formülü bir başkasının yazdığı örnekten kopyalarken ayırıcıyı kendi Excel'inize uyarlayın. Türkçe Excel'de çoğunlukla noktalı virgül, İngilizce örneklerde virgül kullanılır.
• İlgili konular:
  • Toplama ve istatistik: TOPLA, ORTALAMA, MAK, MİN, ETOPLA, ÇOKETOPLA
  • Tarih ve saat: ETARİHLİ, TARİH
  • Metin: SOLDAN, SAĞDAN, PARÇAAL, UZUNLUK, SAYIYAÇEVİR
  • Arayüz: Otomatik Toplam, Formülleri Göster

Örneklerdeki tabloları indirilebilir Excel dosyasında kendiniz de deneyebilirsiniz.