Genel Bakış
Erişebilirliği Denetle (Check Accessibility), açık çalışma kitabını tarayıp ekran okuyucu kullanan ya da görme, hareket gibi engelleri olan kişilerin dosyayı kullanırken zorlanabileceği noktaları listeleyen Excel komutudur. Sonuçları Hatalar, Uyarılar ve İpuçları olarak gruplar, her sorun için neyin neden sorun olduğunu ve nasıl düzeltileceğini gösterir. Dosyayı başkalarıyla paylaşmadan önce çalıştırıldığında herkesin okuyabileceği bir çalışma kitabı hazırlamanıza yardımcı olur.
Veri artık adlandırılmış bir tablodur ve ilk satırdaki Ürün, Şehir, Adet, Tutar başlıkları tablonun üst bilgileri olarak tanınır. Bu haliyle Erişebilirliği Denetle komutu tablo üst bilgisi ve varsayılan sayfa adı uyarısı vermez.
Grafiğin alternatif metni, grafiğin ne gösterdiğini ve ana eğilimi özetler. Grafikteki her sütunu tek tek anlatmak gerekmez, kısa ve anlamlı bir özet yeterlidir. Grafiğe tıklayıp alternatif metin bölmesini açarak yazılan metni kontrol edebilirsiniz.
Sonrasında Giriş > Koşullu Biçimlendirme (Home > Conditional Formatting) ile Hedef altında metnine kırmızı yazı rengi uygulanmıştır. Renk burada yalnızca vurguyu güçlendirir, bilgi metinde de vardır.
Ayşe Demir için Durum sütunu Hedefe ulaşıldı, Mehmet Kaya için Hedef altında sonucunu verir. Mehmet Kaya'nın gerçekleşme oranı 92% olarak hesaplanır. Renk göremeyen ya da ekran okuyucu kullanan biri de durumu metinden öğrenir. Çalışma kitabını bu biçimde hazırlamak, renk kullanımına bağlı erişilebilirlik sorunlarını önler.
Nerede bulunur
Komuta iki yoldan ulaşabilirsiniz:- Gözden Geçir > Erişilebilirlik > Erişebilirliği Denetle (Review > Accessibility > Check Accessibility): Şeritteki Erişilebilirlik grubundan çalıştırılır. Klavye ile Alt, R, A tuşlarına sırayla basarak da açabilirsiniz.
- Dosya > Bilgi > Sorunları Denetle > Erişebilirliği Denetle (File > Info > Check for Issues > Check Accessibility): Dosyayı paylaşmadan önce yapılan denetimlerin bulunduğu yerdir.
Nasıl kullanılır
Denetimi çalıştırmak ve sonuçları işlemek için şu adımları izleyin:- Denetimi başlatın: Kontrol etmek istediğiniz çalışma kitabı açıkken Gözden Geçir > Erişilebilirlik > Erişebilirliği Denetle komutunu seçin.
- Sonuçları inceleyin: Görev bölmesinde sorunlar Hatalar, Uyarılar ve İpuçları başlıkları altında listelenir. Bir başlığı genişleterek ilgili sayfa ve nesneleri görebilirsiniz.
- Sorunlu öğeye gidin: Listedeki bir öğeye tıkladığınızda Excel o hücreyi, tabloyu ya da nesneyi seçer.
- Önerilen işlemi uygulayın: Öğenin altında ya da açılan menüde önerilen işlemler görünür. Örneğin eksik alternatif metni yazabilir, tabloya üst bilgi satırı ekleyebilirsiniz.
- Yeniden denetleyin: Düzeltmelerden sonra bölmedeki listenin güncellendiğini kontrol edin. Excel çoğu denetimi çalışırken otomatik yeniler.
Denetimin bulduğu sorunlar
Sonuçlar önem derecesine göre üç gruba ayrılır:- Hatalar: Bazı kullanıcılar için içeriği anlaşılmaz ya da erişilemez kılan sorunlardır. Örnek: resim, grafik ve şekillerde alternatif metnin olmaması, üst bilgi satırı bulunmayan tablolar.
- Uyarılar: Çoğu kullanıcı için içeriği zorlaştıran sorunlardır. Örnek: birleştirilmiş hücreler, anlamsız köprü metinleri, düşük renk kontrastı, boş hücrelerle yapılan düzen.
- İpuçları: İçeriği iyileştirebilecek öneriler sunar. Örnek: Sayfa1, Sayfa2 gibi varsayılan sayfa adları, gizli sayfa, satır ya da sütunlar, okuma sırasını etkileyen yerleşimler.
Erişilebilir bir çalışma kitabı için temel ilkeler
Denetimden temiz sonuç almak için çalışma kitabını hazırlarken şunlara dikkat edin:- Anlamlı sayfa adları: Sayfa sekmelerine içeriği anlatan adlar verin.
- Tablo kullanın: Veriyi Ekle > Tablo (Insert > Table) ile tablo yapın ve Tablomda üst bilgiler var seçeneğini işaretleyin. Ekran okuyucu sütun başlıklarını bu sayede tanır.
- Alternatif metin ekleyin: Resim, grafik ve şekillere içeriği özetleyen kısa bir açıklama yazın. Süs amaçlı nesneleri dekoratif olarak işaretleyin.
- Hücre birleştirmeyin: Birleştirilmiş hücreler klavye ve ekran okuyucu ile gezinmeyi bozar.
- Bilgiyi yalnızca renkle vermeyin: Renkle belirtilen durumun yanına metin de yazın.
- Açık köprü metni yazın: Bağlantı metni, gideceği yeri anlatsın.
1. Üst bilgili tablo ve anlamlı sayfa adı
Aşağıdaki liste düz bir hücre aralığı olarak yazılırsa ekran okuyucu sütun başlıklarını tanıyamaz ve denetim bunu bildirir. Örnekte veri A1:D7 aralığında tablo yapılmış ve ilk satır üst bilgi satırı olarak tanımlanmıştır. Excel'de aynı sonucu için veri aralığında bir hücreyi seçin, Ekle > Tablo (Insert > Table) komutunu verin ve Tablomda üst bilgiler var kutusunu işaretleyin. Sayfa sekmesine de Sayfa1 yerine içeriği anlatan bir ad verilmiştir.Erişebilirliği Denetle
Formülünü incelemek için bir hücre seçin.| A | B | C | D | |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Ürün | Şehir | Adet | Tutar |
| 2 | Klavye | İstanbul | 40 | 3.200,00 |
| 3 | Fare | Ankara | 65 | 2.275,00 |
| 4 | Monitör | İzmir | 12 | 21.600,00 |
| 5 | Yazıcı | Bursa | 8 | 14.400,00 |
| 6 | Kulaklık | Antalya | 30 | 7.500,00 |
| 7 | Web Kamerası | Adana | 22 | 9.900,00 |
Satış TablosuExcelDepo v1.0.0
2. Grafiğe alternatif metin ekleme
Grafikler görsel nesne olduğundan ekran okuyucu içeriğini yalnızca alternatif metinden öğrenir. Alternatif metni olmayan grafik, denetimde Hatalar altında listelenir. Excel'de grafiğe sağ tıklayıp Alternatif Metni Görüntüle (View Alt Text) komutunu seçerek görev bölmesine açıklama yazabilirsiniz. Bu örnekte D2 hücresinin yanına bir sütun grafiği eklenmiş ve alternatif metni yazılmıştır.Erişebilirliği Denetle
Formülünü incelemek için bir hücre seçin.| A | B | |
|---|---|---|
| 1 | Ay | Satış Adedi |
| 2 | Ocak | 120 |
| 3 | Şubat | 135 |
| 4 | Mart | 150 |
| 5 | Nisan | 160 |
| 6 | Mayıs | 175 |
| 7 | Haziran | 190 |
Aylık GrafikExcelDepo v1.0.0
3. Bilgiyi yalnızca renkle vermemek
Hedefi tutturan ve tutturmayan personeli yalnızca kırmızı ya da yeşil renkle işaretlemek, rengi göremeyen kullanıcılar için bilgiyi yok eder. Bu nedenle Durum sütununa metin sonucu üreten bir formül yazılmıştır. Durum sütununa şu formülü yazın:Sonrasında Giriş > Koşullu Biçimlendirme (Home > Conditional Formatting) ile Hedef altında metnine kırmızı yazı rengi uygulanmıştır. Renk burada yalnızca vurguyu güçlendirir, bilgi metinde de vardır.
Erişebilirliği Denetle
Formülünü incelemek için bir hücre seçin.| A | B | C | D | E | |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Personel | Hedef | Gerçekleşen | Durum | Gerçekleşme |
| 2 | Ayşe Demir | 120.000 | 135.000 | Hedefe ulaşıldı | 113% |
| 3 | Mehmet Kaya | 100.000 | 92.000 | Hedef altında | 92% |
| 4 | Elif Şahin | 90.000 | 90.000 | Hedefe ulaşıldı | 100% |
| 5 | Can Yıldız | 110.000 | 98.500 | Hedef altında | 90% |
| 6 | Zeynep Arslan | 95.000 | 101.000 | Hedefe ulaşıldı | 106% |
| 7 | Burak Öztürk | 80.000 | 76.000 | Hedef altında | 95% |
Hedef DurumuExcelDepo v1.0.0
Kullanırken dikkat edin
- Denetim her şeyi yakalamaz: Erişebilirliği Denetle komutu yalnızca otomatik olarak algılanabilen sorunları bildirir. Alternatif metnin gerçekten anlamlı olup olmadığı, renklerin birlikte okunabilirliği ya da sayfa düzeninin mantıklı olup olmadığı gibi konuları sizin değerlendirmeniz gerekir. Dosyayı mümkünse bir ekran okuyucu ile de deneyin.
- Alternatif metin yazarken: Alternatif metin kısa ve anlamlı olmalıdır. Resim, grafik ve şekilleri anlatırken Grafik, Resim gibi sözcüklerle başlamanıza gerek yoktur, ekran okuyucu nesnenin türünü zaten bildirir. Yalnızca süsleme amaçlı çizgi ve şekilleri dekoratif olarak işaretleyin, böylece ekran okuyucu onları atlar.
- Birleştirilmiş hücre ve boş hücre kullanımı: Birleştirilmiş hücreler klavye ile gezinmeyi zorlaştırır ve ekran okuyucunun veriyi yanlış okumasına yol açar. Başlıkları ortalamak için Seçimi Ortala (Center Across Selection) biçimini tercih edin. Düzen amacıyla boş satır ve sütun bırakmak da veri aralığının bölünmüş algılanmasına neden olabilir.
- Köprü metni ve sayfa adları: Köprü metninde Buraya tıklayın gibi ifadeler yerine hedefi anlatan bir metin kullanın. Sayfa sekmelerini Sayfa1 gibi varsayılan adlarla bırakmayın, içeriği anlatan bir ad verin. Gizli sayfa, satır ve sütunlar da denetimde bildirilebilir. Gerekmiyorsa bunları kaldırın.
- Sürüm farkları: Komutun ve görev bölmesinin görünümü sürüme göre değişebilir. Eski sürümlerde yalnızca komutla çalıştırılan denetim bulunurken yeni Microsoft 365 sürümlerinde denetim çalışma sırasında arka planda yürür ve sonuç durum çubuğunda görünür. Bazı denetim türleri ya da önerilen işlemler eski sürümlerde bulunmayabilir.
- İlgili konular:
- Alternatif Metin: Resim, grafik ve şekillerin açıklaması.
- Tablo ve Tablo Üst Bilgileri: Ekle > Tablo komutu.
- Koşullu Biçimlendirme: Renk dışında metinle de bilgi vermek için.
- Seçimi Ortala: Hücre birleştirmeye alternatif.
- Köprü ve KÖPRÜ işlevi: Anlamlı bağlantı metinleri yazmak için.
- EĞER işlevi: Renk yerine metin sonucu üretmek için.
- Belgeyi Denetle: Paylaşmadan önce gizli bilgi ve kişisel verileri temizlemek için.
