Geliştirici Sekmesi

Geliştirici Sekmesi (Developer Tab), Excel şeridinde makro kaydetme, VBA düzenleyicisini açma, form denetimleri ekleme ve XML verileriyle çalışma komutlarını bir araya getiren sekmedir. Excel ilk kurulduğunda bu sekme gizlidir; bir kez etkinleştirdiğinizde şeritte kalıcı olarak görünür. Otomasyon, etkileşimli formlar ve makro tabanlı çözümler hazırlayan kullanıcıların başlıca çalışma alanıdır.

Nerede bulunur ve nasıl etkinleştirilir​

Geliştirici sekmesi varsayılan olarak şeritte görünmez. Görüntülemek için şu adımları izleyin:

• 1. Adım: Dosya > Seçenekler > Şeridi Özelleştir (File > Options > Customize Ribbon) yolunu izleyin. Şerit üzerinde herhangi bir yere sağ tıklayıp Şeridi Özelleştir komutunu seçerek de aynı pencereye ulaşabilirsiniz.
• 2. Adım: Sağdaki Ana Sekmeler (Main Tabs) listesinde Geliştirici (Developer) onay kutusunu işaretleyin.
• 3. Adım: Tamam düğmesine tıklayın. Sekme, Görünüm sekmesinin sağında belirir.

Sekmeye klavyeden Alt+L tuşlarıyla geçebilirsiniz. Sekmeyi açmadan da Alt+F11 ile VBA düzenleyicisine, Alt+F8 ile Makro penceresine ulaşılır.

Sekmedeki gruplar​

Geliştirici sekmesi dört gruptan oluşur:

• Kod (Code): Visual Basic düzenleyicisini açar, Makrolar (Macros) penceresini getirir, Makro Kaydet (Record Macro) ile yaptığınız işlemleri koda dönüştürür. Göreli Başvuruları Kullan (Use Relative References) kaydın etkin hücreye göre yapılmasını sağlar. Makro Güvenliği (Macro Security) Güven Merkezi ayarlarını açar.
• Eklentiler (Add-ins): Eklentiler, Excel Eklentileri (Excel Add-ins) ve COM Eklentileri (COM Add-ins) ile eklenti yönetimini sağlar.
• Denetimler (Controls): Ekle (Insert) ile çalışma sayfasına denetim yerleştirilir. Tasarım Modu (Design Mode), Özellikler (Properties), Kodu Görüntüle (View Code) ve İletişim Kutusunu Çalıştır (Run Dialog) komutları da bu gruptadır.
• XML: Kaynak (Source), Eşleme Özellikleri (Map Properties), Genişletme Paketleri (Expansion Packs), Verileri Yenile (Refresh Data), İçeri Aktar (Import) ve Dışarı Aktar (Export) komutlarıyla XML verisi eşlenir.

Form denetimleri ve ActiveX denetimleri​

Denetimler > Ekle menüsünde iki küme vardır: Form Denetimleri (Form Controls) ve ActiveX Denetimleri (ActiveX Controls). Form denetimleri (düğme, onay kutusu, açılır kutu, kaydırma çubuğu, çevirme düğmesi, seçenek düğmesi vb.) basit, hafif ve sorunsuzdur. Çoğunlukla bir hücreye bağlanarak çalışırlar: denetimi sağ tıklayıp Denetimi Biçimlendir (Format Control) penceresindeki Hücre bağlantısı (Cell link) kutusuna bir hücre adresi yazarsınız; denetimin değeri o hücreye yazılır ve formüller bu hücreye başvurarak sonuç üretir.

ActiveX denetimleri ise olay yordamları (Click, Change gibi) ve çok sayıda özellik sunar, ancak yalnızca Windows'ta çalışır ve düzenlemek için Tasarım Modu açık olmalıdır. Yalnızca hücreye bağlı basit işlemler için form denetimleri tercih edilir.

Makro kaydı ve VBA düzenleyicisi​

Makro Kaydet komutuyla makroya bir ad verir, kaydı başlatır, işlemlerinizi yapar ve Kaydı Durdur (Stop Recording) ile bitirirsiniz. Kaydedilen kod, Alt+F11 ile açılan düzenleyicide bir modülde Sub yordamı olarak saklanır. Aşağıdaki gibi kısa bir yordam elle de yazılabilir:
Makro içeren dosyayı Excel Makro Kullanılabilir Çalışma Kitabı (*.xlsm) türünde kaydetmelisiniz; normal xlsx biçimi makroları saklamaz.

1. Onay kutusunu hücreye bağlama​

Görev listesinde her görevin yanına bir onay kutusu koymak istiyorsunuz. Geliştirici sekmesinde Ekle > Form Denetimleri > Onay Kutusu komutunu seçip B sütununa çizin, yazısını silin, sağ tıklayıp Denetimi Biçimlendir > Denetim sekmesinde Hücre bağlantısı kutusuna aynı satırın C hücresini yazın. Bu örnekte beş onay kutusu bu adımlarla bir makro tarafından kurulur. D sütunundaki IF işlevi bağlı hücrenin DOĞRU ya da YANLIŞ olmasına göre durum metni yazar, D7 hücresi COUNTIF ile tamamlanan görevleri sayar.
Her onay kutusu kendi satırındaki C hücresine bağlıdır; kutuyu işaretlediğinizde C hücresi DOĞRU, işareti kaldırdığınızda YANLIŞ olur. İlk görevin durumu Bekliyor, ikinci görevin durumu Bekliyor olarak hesaplanır. Tamamlanan görev sayısı 0 olarak görünür ve bir kutuyu işaretledikçe kendiliğinden güncellenir.

2. Açılır kutu ile şehir seçimi​

Şehir ve satış tutarlarını içeren listeden, açılır kutuyla seçim yapıp ilgili satışı görmek istiyorsunuz. Geliştirici sekmesinde Ekle > Form Denetimleri > Açılan Kutu (Combo Box) komutunu seçip D4 hücresine çizin. Denetimi Biçimlendir penceresinde Giriş aralığı olarak A2:A7, Hücre bağlantısı olarak D2 hücresini belirleyin. Burada açılır kutu bir makroyla kurulur. Kutu, seçilen öğenin sıra numarasını D2 hücresine yazar; E2 ve F2 hücrelerindeki INDEX işlevleri bu numaraya göre şehri ve satışı getirir.
Açılır kutuyu D2 hücresine bağladığınız için listeden seçtiğiniz öğenin sırası bu hücreye yazılır. Listeden henüz bir öğe seçmediğinizde D2 hücresi 0 olarak kalır; bu durumda E2 hücresi Ankara, F2 hücresi 125.000,00 değerini gösterir ve bu değerler gerçek bir seçimi yansıtmaz. Listeden bir şehir seçtiğinizde her iki formül de seçtiğiniz şehre ait değeri getirir.

3. Kaydırma çubuğuyla adet ayarlama​

Ürün fiyat listesinde adedi bir kaydırma çubuğuyla değiştirip toplam tutarı anında görmek istiyorsunuz. Geliştirici sekmesinde Ekle > Form Denetimleri > Kaydırma Çubuğu (Scroll Bar) komutunu seçip E3 hücresinin altına yatay olarak çizin. Denetimi Biçimlendir penceresinde en küçük değeri 1, en büyük değeri 50, Hücre bağlantısı olarak E2 hücresini girin. Bu örnekte çubuk bir makroyla kurulur. C sütunundaki formüller birim fiyatı E2 hücresindeki adetle çarpar, C7 hücresi toplamı alır.
Kaydırma çubuğu E2 hücresindeki adet değerini 1 ile 50 arasında değiştirir. Klavye için tutar 450,00, tüm ürünlerin toplamı 6.020,00 olarak hesaplanır. Çubuğun oklarına tıkladıkça adet birer birer, çubuğun boş bölümüne tıkladıkça beşer beşer değişir ve tüm tutarlar anında yeniden hesaplanır.

Kullanırken dikkat edin​

• Sekme kalıcıdır: Geliştirici sekmesini bir kez etkinleştirmeniz yeterlidir; ayar çalışma kitabına değil Excel'in kendisine kaydedilir ve sonraki oturumlarda da görünür. Gizlemek için aynı yoldan onay işaretini kaldırın.
• Makrolu dosyayı doğru biçimde kaydedin: Makro içeren çalışma kitabını Excel Makro Kullanılabilir Çalışma Kitabı (*.xlsm) olarak kaydedin. xlsx olarak kaydederseniz makrolar silinir. Form denetimleri ise makro gerektirmediğinden xlsx dosyasında da çalışmaya devam eder.
• Makro güvenliğine dikkat edin: Tanımadığınız kaynaklardan gelen dosyalardaki makroları çalıştırmayın. Makro Güvenliği düğmesinden açılan Güven Merkezi'nde varsayılan olarak Bildirimle tüm makroları devre dışı bırak seçeneği önerilir. Yalnızca güvendiğiniz klasörleri Güvenilir Konumlar olarak tanımlayın.
• Form ve ActiveX denetimlerini karıştırmayın: Form denetimleri ile ActiveX denetimleri farklı davranır. Denetim seçilemiyor ya da düzenlenemiyorsa ActiveX denetimi için Tasarım Modu'nun açık olduğundan emin olun. ActiveX denetimleri Mac sürümünde desteklenmez.
• Sürüm ve platform farkları: Geliştirici sekmesi masaüstü Excel'in Windows ve Mac sürümlerinde bulunur. Web için Excel'de sekme ve VBA düzenleyicisi yoktur; makrolar orada düzenlenemez.
• İlgili konular:
  • Makro Kaydet: yapılan işlemleri VBA koduna dönüştürür.
  • Visual Basic Düzenleyicisi: Alt+F11 ile açılan kod ortamı.
  • Form Denetimleri ve ActiveX Denetimleri: sayfaya eklenen düğme, onay kutusu, açılır kutu gibi nesneler.
  • Makro Güvenliği ve Güven Merkezi: makroların çalışma kurallarını belirler.
  • Excel Eklentileri: ek işlev ve komut sağlayan paketler.
  • Şeridi Özelleştir: sekme ve komutları düzenleme penceresi.
  • INDEX, IF, COUNTIF: denetimlere bağlı hücrelerle birlikte sık kullanılan işlevler (Türkçe Excel'de İNDİS, EĞER, EĞERSAY).

Örneklerdeki tabloları indirilebilir Excel dosyasında kendiniz de deneyebilirsiniz.