Net Bugünkü Değer

Net Bugünkü Değer (Net Present Value, NPV), bir yatırımın gelecekte sağlayacağı nakit akışlarını belirli bir iskonto oranıyla bugüne indirip başlangıç yatırımıyla birlikte toplayan finansal ölçüttür. Sonucun sıfırdan büyük çıkması yatırımın beklenen getiriyi aştığını, sıfırdan küçük çıkması ise yatırımın getiriyi karşılamadığını gösterir. Excel'de bu hesap NBD (NPV) ve XNBD (XNPV) işlevleriyle yapılır.

Kavramın mantığı​

Bugün elinizdeki 1.000 TL, bir yıl sonra alacağınız 1.000 TL'den daha değerlidir; çünkü bugünkü parayı değerlendirebilir ve enflasyon ya da fırsat maliyeti nedeniyle paranın değeri zamanla azalır. Net bugünkü değer bu düşünceye dayanır: her dönemin nakit akışı, iskonto oranına göre dönem sayısı kadar küçültülür ve hepsi toplanır.

Hesabın temel formülü, her nakit akışının (1 + iskonto oranı) değerinin dönem sayısıyla üssüne bölünmesi ve bu değerlerin toplanmasıdır. Başlangıç yatırımı genellikle eksi işaretli bir nakit çıkışıdır ve 0. dönemde gerçekleştiği için iskonto edilmez.

• Pozitif NBD: Yatırım, seçilen iskonto oranından daha fazla değer üretir; kabul edilebilir.
• Sıfır NBD: Yatırım tam olarak beklenen getiriyi sağlar.
• Negatif NBD: Yatırım beklenen getiriyi karşılamaz; ret edilmesi düşünülür.
• Karşılaştırma: Birden fazla proje arasında seçim yaparken, aynı iskonto oranıyla hesaplanan NBD değeri yüksek olan proje tercih edilir.

Nerede bulunur ve söz dizimi​

NBD işlevini Formüller > İşlev Kitaplığı > Finansal > NBD (Formulas > Function Library > Financial > NPV) yolundan ekleyebilirsiniz. İşlev ekleme penceresini Shift+F3 kısayoluyla da açabilirsiniz. Düzensiz tarihli nakit akışları için aynı menüde XNBD (XNPV) işlevi bulunur.

NBD işlevinin söz dizimi şöyledir:

• oran: Dönem başına iskonto oranıdır. Yıllık nakit akışı için yıllık, aylık nakit akışı için aylık oran kullanılmalıdır.
• değer1, değer2, ...: Eşit aralıklı dönemlerin nakit akışlarıdır. Hücre aralığı verebilirsiniz; en fazla 254 değer bağımsız değişkeni kullanılabilir.

İşlev, ilk değerin birinci dönemin sonunda gerçekleştiğini varsayar. Bu nedenle 0. dönemdeki başlangıç yatırımı işlevin içine değil, işlevin dışına eklenir.

Excel'de adım adım hesaplama​

Başlangıç yatırımı bugün yapılıyorsa şu adımları izleyin:

1. Bir hücreye iskonto oranını yazın ve yüzde biçimi verin.
2. Başlangıç yatırımını eksi işaretli bir hücreye girin.
3. Dönemlik nakit akışlarını alt alta, eşit aralıklarla sıralayın.
4. Sonuç hücresine NBD işlevini yalnızca gelecekteki nakit akışlarıyla yazın ve başlangıç yatırımı hücresini toplayın.

Genel kalıp şöyledir:
Nakit akışları tarihleri düzensizse ya da yıl içinde farklı günlerde gerçekleşiyorsa XNBD işlevini kullanın. Bu işlev her nakit akışını tarihine göre günlük bazda iskonto eder ve ilk tarihi başlangıç noktası kabul eder.

1. Tek projenin net bugünkü değeri​

Bir işletme 100.000 TL'lik makine yatırımı düşünüyor ve önümüzdeki dört yıl için nakit girişi bekliyor. İskonto oranını B2 hücresine, başlangıç yatırımını eksi işaretle B3 hücresine, yıllık girişleri B4:B7 aralığına yazın. B8 hücresine NBD işlevini yalnızca B4:B7 aralığıyla yazın ve sonuca B3 hücresini ekleyin.
B8 hücresindeki sonuç 16.986,54 olarak hesaplanır. Sonuç sıfırdan büyükse proje yüzde 10'luk beklenen getiriyi aşıyor demektir; sıfırdan küçükse proje bu oranı karşılamıyordur. Başlangıç yatırımı (B3) NBD işlevinin dışında toplandığı için iskonto edilmemiştir.

2. İki projeyi karşılaştırma​

İki alternatif projenin nakit akışlarını yan yana yazın. Yıl 0 satırına başlangıç yatırımını, sonraki satırlara yıllık girişleri girin. B7 hücresindeki iskonto oranına her iki proje için de mutlak başvuruyla ($B$7) bağlanın. B8 ve C8 hücrelerinde NBD sonucunu hesaplayın, 9. satırda EĞER işleviyle karar, 10. satırda tercih edilen projeyi bulun.
Proje A için NBD 10.215,10, Proje B için 7.738,71 bulunur. Kararlar sırasıyla Kabul ve Kabul olur; B10 hücresi tercih edilen projeyi Proje A olarak verir. Toplam nakit girişleri benzer olsa bile gelirlerin zamanlaması NBD sonucunu değiştirir; erken gelen nakit daha az iskonto edildiği için daha değerlidir.

3. Düzensiz tarihlerde XNBD​

Nakit akışları belirli tarihlerde gerçekleşiyorsa dönemler eşit aralıklı değildir. Tarihleri A2:A7, nakit akışlarını B2:B7 aralığına yazın; ilk satır başlangıç yatırımı ve başlangıç tarihidir. B8 hücresine yıllık iskonto oranını girin, B9 hücresinde XNBD işlevini, B10 hücresinde karşılaştırma için tarihleri yok sayan düz NBD hesabını kurun.
XNBD işlevi her nakit akışını ilk tarihten itibaren geçen gün sayısına göre iskonto eder ve B9 hücresinde 17.415,57 sonucunu verir. NBD işlevi ise tüm akışları eşit aralıklı yıllık dönem sayar ve B10 hücresinde 7.106,49 bulur. Aradaki fark, tarihlerin gerçek aralıklarının hesaba katılıp katılmamasından kaynaklanır.

Kullanırken dikkat edin​

• İlk nakit akışını işlevin içine koymayın: NBD işlevi ilk değeri birinci dönemin sonunda gerçekleşmiş sayar. Başlangıç yatırımını aralığa dahil ederseniz bir dönem fazla iskonto edilir ve sonuç yanlış çıkar. 0. dönemdeki yatırımı işlevin dışında ekleyin.
• Oran ve dönem uyumlu olmalı: Nakit akışları aylıksa aylık, yıllıksa yıllık iskonto oranı kullanın. Yıllık oranı aylık verilere doğrudan uygulamak hatalı sonuç üretir; gerekirse yıllık oranı döneme çevirin.
• Boş ve metin hücreler: NBD işlevi, aralıktaki boş hücreleri, mantıksal değerleri ve metinleri yok sayar. Bu durumda dönem sayısı sessizce azalır. Bir dönemde nakit akışı yoksa hücreye 0 yazın.
• XNBD kullanımında dikkat edilecekler: XNBD işlevinde ilk tarih başlangıç noktasıdır; diğer tarihler ondan önce olmamalıdır. Tarihler gerçek Excel tarihi olmalı, metin olarak yazılmış tarihler hata verir. Nakit akışı aralığı en az bir pozitif ve bir negatif değer içermelidir.
• Sonucun yorumu: NBD, kullandığınız iskonto oranına duyarlıdır. Oranı değiştirerek farklı senaryoları deneyin; sonucun sıfırı geçtiği oran, yatırımın iç verim oranına karşılık gelir.
• İlgili konular:
  • NBD: Eşit aralıklı nakit akışlarının net bugünkü değerini hesaplar.
  • XNBD: Tarihli ve düzensiz nakit akışlarının net bugünkü değerini hesaplar.
  • İÇ_VERİM_ORANI: NBD değerini sıfıra eşitleyen iskonto oranını bulur.
  • BD: Gelecekteki sabit ödemelerin bugünkü değerini hesaplar.
  • GD: Bir yatırımın gelecekteki değerini hesaplar.
  • Hedef Ara (Goal Seek): Sonucu sıfır yapan iskonto oranını ya da nakit akışını bulmak için kullanılır.

Örneklerdeki tabloları indirilebilir Excel dosyasında kendiniz de deneyebilirsiniz.