DÇARP

DÇARP (MMULT), iki dizinin matris çarpımını verir. İlk dizinin satırlarını ikinci dizinin sütunlarıyla karşılıklı çarpıp toplar. Ağırlıklı toplam, tutar hesabı ve matris işlemleri için kullanılır.

Söz dizimi ve parametre​

İşlev birden çok değer döndürebilir; sonuç tek hücreye sığmıyorsa komşu hücrelere taşar. Excel 2021 öncesi sürümlerde formülün önce sonuç aralığı seçilerek dizi formülü olarak girilmesi gerekir. dizi1 ve dizi2 hücre aralığı, dizi sabiti ya da başvuru olarak verilebilir.

1. Tek hücreli dizilerin çarpımı​

Her ürün için adet ile birim fiyatı çarparak tutarı bulalım. Tek bir hücre de 1x1 boyutunda bir dizi sayılır. D2 hücresine aşağıdaki formülü yazıp aşağı kopyalayın:
Sonuçlar sırasıyla 306,00, 190,00, 300,00 ve 290,00 olur. 1x1 boyutundaki iki dizinin çarpımı, iki sayının çarpımına eşittir. Bu durumda dizi1 sütun sayısı 1, dizi2 satır sayısı da 1 olduğundan boyut kuralı sağlanır. Tek sayılar için * işleci de kullanılabilir; bu örnek yalnızca işlevin mantığını göstermek içindir.

2. Satır ile dizi sabitinin çarpımı​

Başarı notunda vizenin ağırlığı 4, finalin ağırlığı 6 olsun. Ağırlıkların toplamı 10 olduğundan çarpımı 10’a böleriz. B2:C2 aralığı 1 satır ve 2 sütundur; {4;6} dizi sabiti ise 2 satır ve 1 sütundur. D2 hücresine aşağıdaki formülü yazıp aşağı kopyalayın:
Sonuçlar sırasıyla 79,00, 54,00, 96,00 ve 66,00 olur. İlk satırda işlem (70 × 4 + 85 × 6) / 10 = 79 biçiminde ilerler: vize ve final notları ağırlıklarıyla çarpılıp toplanır. dizi1 iki sütunlu, dizi2 iki satırlı olduğundan boyut kuralı sağlanır ve sonuç tek hücrelik olur. Bu yapıda ağırlıklar formülün içinde sabit kalır; her öğrencinin notları ise kendi satırından okunur.

3. Matris ile sütun çarpımı​

Üç şubenin çay ve kahve satış adetleri A2:B4 aralığındadır; C2:C3 aralığında çayın ve kahvenin birim fiyatı vardır. Her şubenin cirosunu tek formülle bulmak için matris çarpımını kullanalım. D2 hücresine aşağıdaki formülü yalnız bir kez yazın; sonuç alt hücrelere kendiliğinden taşar:
Sonuçlar sırasıyla 168,00, 156,00 ve 72,00 olur. dizi1 olan A2:B4 aralığı 3 satır ve 2 sütundur; dizi2 olan C2:C3 aralığı ise 2 satır ve 1 sütundur. dizi1 sütun sayısı ile dizi2 satır sayısı eşit olduğundan çarpım yapılır. Sonuç, dizi1 kadar satırlı ve dizi2 kadar sütunlu olduğu için 3 satır ve 1 sütun olur. İlk şubenin cirosu 10 × 12 + 6 × 8 işlemiyle bulunur. Excel 2021 öncesi sürümlerde D2:D4 aralığını seçip formülü dizi formülü olarak girmeniz gerekir.

4. Metin ve boş hücre hataları​

Üç aylık satış adetlerini E sütununda toplamak için matris çarpımı kullanalım. Bazı satırlarda metin veya boş hücre bulunuyor. E2 hücresine aşağıdaki formülü yazıp aşağı kopyalayın:
Sonuçlar sırasıyla 325, #DEĞER!, #DEĞER! ve 155 olur. İzmir satırında C3 hücresindeki yok metni, Bursa satırında ise C4 hücresinin boş olması nedeniyle #DEĞER! hatası döner. DÇARP, dizi1 ve dizi2 içinde yalnızca sayı kabul eder; boş hücre sıfır gibi işlenmez. Hatayı gidermek için ilgili hücreye sayı yazın; boş bırakmak yerine 0 girebilirsiniz.

Kullanırken dikkat edin​

• Hesaplama: Sonuç(i; j) = dizi1(i; 1) × dizi2(1; j) + dizi1(i; 2) × dizi2(2; j) + ... + dizi1(i; n) × dizi2(n; j)
  Burada i, dizi1 içindeki satır numarasını; j, dizi2 içindeki sütun numarasını; n ise ortak boyutu gösterir. n, dizi1 sütun sayısına ve dizi2 satır sayısına eşittir. Sonuçtaki her eleman, dizi1’in bir satırı ile dizi2’nin bir sütununun karşılıklı çarpımlarının toplamıdır.
• dizi1 ve dizi2: dizi1 ve dizi2 çarpılacak dizilerdir; hücre aralığı, dizi sabiti ya da başvuru olarak verilebilir. Her iki dizi de yalnızca sayı içermelidir. dizi1 içindeki sütun sayısı, dizi2 içindeki satır sayısına eşit olmalıdır.
• Sonucun boyutu: Sonuç dizisi, dizi1 ile aynı sayıda satıra ve dizi2 ile aynı sayıda sütuna sahiptir. Örneğin 3 satır ve 2 sütunlu bir dizi ile 2 satır ve 1 sütunlu bir dizi çarpılırsa sonuç 3 satır ve 1 sütun olur. Sonuç birden çok değerden oluştuğunda değerler komşu hücrelere taşar.
• Dizi formülü gerekliliği: İşlev birden çok değer döndürebilir. Excel 2021 öncesi sürümlerde DÇARP, sonuç aralığı seçilerek dizi formülü olarak girilmek zorundaydı. Sonucun tek hücrelik olduğu durumlarda bu zorunluluk yoktur.
• #DEĞER! hatası: dizi1 veya dizi2 içinde sayı olmayan bir değer varsa #DEĞER! hatası döner. dizi1 veya dizi2 içindeki herhangi bir hücre boşsa ya da metin içeriyorsa yine #DEĞER! hatası alırsınız. dizi1 sütun sayısı ile dizi2 satır sayısı farklıysa da sonuç #DEĞER! olur. Aşağıdaki formülde B2:D2 aralığı 3 sütunlu, dizi sabiti ise 2 satırlı olduğu için bu hata döner:
  
  Excel formülü

  TR

  =DÇARP(B2:D2;{1;2})

  EN

  =MMULT(B2:D2,{1;2})

• Kare matrisler: Kare bir matris kendisiyle çarpıldığında boyut kuralı her zaman sağlanır. Örneğin B1:C2 aralığındaki 2x2 matrisin kendisiyle çarpımı için şu formül kullanılır:
  
  Excel formülü

  TR

  =DÇARP(B1:C2;B1:C2)

  EN

  =MMULT(B1:C2,B1:C2)

  Sonuç da 2 satır ve 2 sütunlu bir dizi olur.
• İlgili işlevler: Bir matrisin determinantını bulmak için DETERMİNANT, ters matrisini bulmak için DİZEY_TERS işlevini kullanabilirsiniz. Dizinin yönünü değiştirmek, yani satırları sütuna çevirmek için DEVRİK_DÖNÜŞÜM işlevi tercih edilir. Yalnızca karşılıklı çarpımların toplamı gerekiyorsa ve sonucun tek değer olması yeterliyse ÇARPIMTOPLA işlevi daha sade bir çözümdür.

Mini Sayfa içindeki sonuç hücresini seçerek gerçek formülü görebilirsiniz. Formüllü örnekleri indirilebilir Excel dosyasında da kullanabilirsiniz.