Hedef Ara

Hedef Ara (Goal Seek), bir formülün sonucunu belirlediğiniz değere getirmek için formülün bağlı olduğu tek bir giriş hücresini otomatik olarak değiştiren Durum Çözümlemesi aracıdır. Ters yönde hesap yapmanızı sağlar: sonucu bilirsiniz, o sonucu veren girdiyi Excel sizin yerinize bulur. Kredi tutarı, satış fiyatı ya da sınav notu gibi tek değişkenli sorularda deneme yanılma yapmaktan kurtarır.

Nerede bulunur​

Komut şu yoldadır: Veri > Tahmin > Durum Çözümlemesi > Hedef Ara (Data > Forecast > What-If Analysis > Goal Seek). Komutun kendine ait ayrı bir kısayol tuşu yoktur; Alt tuşuna basıp şeritteki harf ipuçlarını izleyerek de ulaşabilirsiniz.

Komut, formül içeren bir hücre seçiliyken de, boş bir hücre seçiliyken de açılır. Açılan pencerede üç alan vardır.

Nasıl kullanılır​

Önce modelinizi kurun: sonucu hesaplayan bir formül hücresi ve bu formülün doğrudan ya da dolaylı olarak bağlı olduğu, içinde sabit sayı bulunan bir giriş hücresi olmalıdır. Sonra şu adımları izleyin:

• Adım 1: Veri > Tahmin > Durum Çözümlemesi > Hedef Ara komutunu seçin.
• Hücreyi Ayarla: (Set cell) Sonucu hesaplayan formül hücresinin adresini yazın ya da hücreyi tıklayın.
• Değer: (To value) Formülün ulaşmasını istediğiniz sayıyı yazın. Bu alana hücre adresi değil, sabit bir sayı girilir.
• Değişen Hücre: (By changing cell) Excel'in değiştireceği giriş hücresini belirtin. Bu hücre formül değil, sabit bir değer içermelidir.
• Adım 5: Tamam düğmesine basın. Excel çözümü bulursa Hedef Ara Durumu penceresinde bunu bildirir; Tamam derseniz bulunan değer değişen hücreye yazılır, İptal derseniz eski değer geri gelir.

Çalışma mantığı ve sınırlar​

Hedef Ara, sayısal bir yineleme yöntemiyle çalışır: değişen hücreye denemeler yapar, formülün sonucunu hedefle karşılaştırır ve farkı küçülterek ilerler. Bu nedenle bulunan değer çoğu zaman tam değil, hedefe çok yakın bir yaklaşıktır. Duyarlılık, Dosya > Seçenekler > Formüller (File > Options > Formulas) altındaki En Fazla Yineleme (Maximum Iterations) ve En Fazla Değişim (Maximum Change) ayarlarından etkilenir.

Araç aynı anda yalnızca bir değişen hücreyle çalışır. Birden fazla girdiyi değiştirmeniz ya da kısıt koymanız gerekiyorsa Çözücü (Solver) eklentisi kullanılmalıdır. Formülün birden fazla çözümü varsa Excel, değişen hücredeki başlangıç değerine yakın olanı bulur; bu yüzden makul bir başlangıç değeri girmek sonucu iyileştirir.

Örnek bir kar formülü şöyle olabilir:
Burada B5 değişen hücre, formülün bulunduğu hücre ise hedef hücredir.

VBA ile kullanım​

Aynı işlemi makroyla yapmak için Range nesnesinin GoalSeek yöntemi kullanılır. Yöntem, çağrıldığı hücreyi hedef hücre sayar; Goal bağımsız değişkeni hedef değeri, ChangingCell bağımsız değişkeni değişen hücreyi verir. Yöntem, çözüm bulunduysa True döndürür.

1. Hedef taksit için kredi tutarını bulma​

Aylık faiz oranı ve vade belli; aylık taksidin 10.000 TL'yi geçmemesini istiyorsunuz. Hangi kredi tutarını çekebileceğinizi bulmak için taksit hücresini (B5) seçip Veri > Tahmin > Durum Çözümlemesi > Hedef Ara komutunu açın. Hücreyi Ayarla alanına B5, Değer alanına 10000, Değişen Hücre alanına B2 yazıp Tamam düğmesine basın. Örnekteki makro bu adımları sizin yerinize uygular.
Hedef Ara, B2 hücresindeki kredi tutarını değiştirerek taksit formülünü 10.000 değerine getirdi. Bulunan kredi tutarı B2 hücresinde 178.849,86 olarak görünür ve taksit hücresi 10.000,00 değerini gösterir. Küçük bir sapma olabilir; bunun nedeni aracın yaklaşık sonuç üretmesidir.

2. Hedef kar için satış fiyatını bulma​

Aylık 500 adet satıyorsunuz, birim maliyet ve sabit gider belli. Net karın 30.000 TL olması için birim satış fiyatının ne olması gerektiğini arıyorsunuz. Net kar hücresini (B6) seçin, Hedef Ara penceresinde Değer alanına 30000, Değişen Hücre alanına B5 girin. B5 formül değil, elle yazılmış bir fiyat olmalıdır.
Başlangıçta 120 olan birim satış fiyatı, net karı hedefe ulaştıracak değere güncellendi: B5 hücresi artık 164,00 değerini taşıyor. Net kar hücresi 30.000,00 sonucunu gösterir. Sabit gider, adet ve maliyet değişmediği için yalnızca fiyat hücresi etkilenmiştir.

3. Hedef ortalama için gereken final notu​

Vize ve ödev notları belli; dönem ortalamasının 70 olması için finalden kaç almanız gerektiğini öğrenmek istiyorsunuz. Ortalama hücresini (B5) seçin, Hedef Ara penceresinde Değer alanına 70, Değişen Hücre alanına final notunun bulunduğu B4 hücresini yazın. Ağırlıkların toplamı C5 hücresinde kontrol edilir.
Final notu hücresi B4 için bulunan değer 75,00 olur; bu not girildiğinde dönem ortalaması 70,00 değerini verir. Ağırlık toplamı 100% olduğundan ortalama formülü doğru çalışmaktadır. Not 100 üzerinden olduğu için bulunan değerin 100'ü aşıp aşmadığını da kontrol edin.

Kullanırken dikkat edin​

• Değişen hücre formül olmamalı: Değişen hücre içinde formül varsa Hedef Ara çalışmaz ve hata verir. Yalnızca sabit bir sayı içeren hücreyi seçin. Hedef hücre ise mutlaka formül içermeli ve doğrudan ya da dolaylı olarak değişen hücreye bağlı olmalıdır.
• Tek değişken, yaklaşık sonuç: Araç aynı anda yalnızca bir girdiyi değiştirir ve sonucu yinelemeli olarak yaklaşık bulur. Birden fazla girdi ya da kısıt (en az, en çok gibi) gerekiyorsa Çözücü eklentisini kullanın. Daha duyarlı sonuç için yineleme ayarlarını Dosya > Seçenekler > Formüller altından değiştirebilirsiniz.
• Sonuç hücreye kalıcı yazılır: Tamam düğmesine bastığınızda değişen hücredeki özgün değer silinir ve yerine bulunan sayı yazılır. Eski değere dönmek istiyorsanız İptal seçin ya da hemen Geri Al (Ctrl+Z) kullanın. Özgün değeri başka bir hücrede saklamak iyi bir alışkanlıktır.
• Çözüm bulunamayabilir: Hedef ulaşılamıyorsa ya da formülün o değeri alması mümkün değilse Excel çözüm bulamadığını bildirir. Böyle durumlarda değişen hücreye gerçekçi bir başlangıç değeri yazıp işlemi yeniden deneyin; hedef değerin formül için mantıklı bir aralıkta olduğundan emin olun.
• İlgili konular:
  • Çözücü (Solver): Birden fazla değişkenli ve kısıtlı optimizasyon için
  • Senaryo Yöneticisi (Scenario Manager): Farklı girdi kümelerini karşılaştırmak için
  • Veri Tablosu (Data Table): Bir girdinin çok sayıda değerini aynı anda denemek için
  • DEVRESEL_ÖDEME: Kredi taksidi hesaplayan işlev
  • TOPLA.ÇARPIM: Ağırlıklı ortalama hesaplarında kullanılan işlev
  • Range.GoalSeek: Hedef Ara'nın VBA karşılığı

Örneklerdeki tabloları indirilebilir Excel dosyasında kendiniz de deneyebilirsiniz.