ÇAPRAZARA ve DÜŞEYARA Arama Yeteneklerini Karşılaştırma

ÇAPRAZARA (XLOOKUP) ve DÜŞEYARA (VLOOKUP), bir tabloda değer arayıp aynı satırdaki karşılığını getiren iki arama işlevidir. ÇAPRAZARA ve DÜŞEYARA farkı kısaca şudur: ÇAPRAZARA sütun numarası yerine döndürülecek aralığı doğrudan alır, aranan sütunun soluna da bakabilir, varsayılan olarak tam eşleşme yapar ve bulunamadı durumunu kendi içinde yönetir. DÜŞEYARA ise her Excel sürümünde çalıştığı için eski dosyalarda hala çok yaygındır.

ÇAPRAZARA ile DÜŞEYARA arasındaki temel farklar​

İki işlev de aynı işi yapar, ancak çalışma biçimleri farklıdır. Farkların başlıcaları şunlardır:

• Arama yönü: DÜŞEYARA yalnızca tablo aralığının ilk sütununda arar ve yalnızca onun sağındaki sütunlardan değer döndürebilir. ÇAPRAZARA'da aranan dizi ile döndürülecek dizi ayrı verildiği için sonuç aranan sütunun solunda da olabilir.
• Sütun numarası: DÜŞEYARA sütun indis sayısı ister. Tabloya sütun eklediğinizde ya da sildiğinizde bu sayı yanlış sütunu gösterebilir. ÇAPRAZARA doğrudan aralık başvurusu kullandığı için bu sorun yaşanmaz.
• Varsayılan eşleşme: DÜŞEYARA'da son bağımsız değişken girilmezse yaklaşık eşleşme yapılır ve sonuç yanlış çıkabilir. ÇAPRAZARA varsayılan olarak tam eşleşme arar.
• Hata yönetimi: ÇAPRAZARA'nın dördüncü bağımsız değişkeni, değer bulunamadığında gösterilecek metni ya da sayıyı belirler. DÜŞEYARA'da bunun için EĞERHATA veya EĞERYOKSA ile sarmak gerekir.
• Arama yönü seçimi: ÇAPRAZARA son değerden başa doğru da arayabilir. Aynı değer birden çok kez geçiyorsa en son kaydı bulmak için bu seçenek kullanılır. DÜŞEYARA her zaman ilk eşleşmeyi verir.
• Birden çok sütun: Döndürülecek dizi birden fazla sütun içeriyorsa ÇAPRAZARA sonucu yanındaki hücrelere taşırır.

ÇAPRAZARA dikey ve yatay tablolarda aynı söz dizimiyle çalışır. DÜŞEYARA yalnızca dikey tablolarda çalışır, yatay tablolar için YATAYARA kullanılır.

ÇAPRAZARA söz dizimi ve eşleşme modları​

ÇAPRAZARA'nın tam söz dizimi aşağıdaki gibidir; köşeli parantez içindeki bağımsız değişkenler isteğe bağlıdır:
Eşleşme modu için kullanabileceğiniz değerler:

• 0: Tam eşleşme. Girilmezse bu mod kullanılır.
• -1: Tam eşleşme, bulunamazsa bir küçük değer.
• 1: Tam eşleşme, bulunamazsa bir büyük değer.
• 2: Joker karakterli eşleşme (yıldız ve soru işareti).

Arama modu için 1 (baştan sona, varsayılan), -1 (sondan başa), 2 (artan sıralı veride ikili arama) ve -2 (azalan sıralı veride ikili arama) değerleri kullanılır. Eşleşme modu -1 ya da 1 iken ÇAPRAZARA, DÜŞEYARA'nın aksine verinin sıralı olmasını gerektirmez; ikili arama modlarında ise veri sıralı olmalıdır.

Hangisini ne zaman kullanmalısınız​

Dosyayı yalnızca Excel 2021, Excel 2024 ya da Microsoft 365 kullanan kişilerle paylaşıyorsanız yeni çalışmalarda ÇAPRAZARA daha güvenli ve okunaklı bir seçimdir. Dosyanız Excel 2019 ve öncesini kullanan kişilere gidecekse ya da var olan DÜŞEYARA formülleri sorunsuz çalışıyorsa DÜŞEYARA'yı değiştirmek zorunda değilsiniz; işlev kaldırılmış değildir.

Performans konusunda tek bir işlevi her durumda daha hızlı diye nitelemek doğru olmaz. Çok büyük ve sıralı tablolarda ikili arama modları ya da DÜŞEYARA'nın yaklaşık eşleşmesi hızlı sonuç verir. ÇAPRAZARA yalnızca gereken sütunlara başvurduğu için formüller çoğu zaman daha sade olur. Sonuçları birden fazla koşula göre almak gibi karmaşık işlerde FİLTRE ya da İNDİS ile KAÇINCI birleşimi de değerlendirilebilir.

1. Aynı aramayı iki işlevle yapma​

Soldaki tabloda ürün kodu, ürün adı ve birim fiyat yer alıyor. D sütununa yazdığınız ürün kodunun fiyatını hem DÜŞEYARA hem ÇAPRAZARA ile getiriyoruz. DÜŞEYARA formülü, tam eşleşme için son bağımsız değişkene YANLIŞ yazılarak kurulur:
ÇAPRAZARA'da sütun numarası yoktur, fiyat sütunu doğrudan verilir:
P-104 kodu için DÜŞEYARA 18,00, ÇAPRAZARA 18,00 değerini döndürür; iki işlev de aynı sonucu verir. P-102 için sonuç 12,75 ve 12,75, P-106 için 64,90 ve 64,90 olur. Fark formülün yapısındadır: DÜŞEYARA'da üçüncü sütun numarası ve tablo aralığı gerekir, ÇAPRAZARA'da ise yalnızca aranan ve döndürülecek sütun belirtilir.

2. Sola doğru arama ve bulunamadı mesajı​

Personel tablosunda sicil numarası, ad soyadın solunda yer alıyor. Ad soyada göre sicil numarası ve departman bulmak istiyoruz; DÜŞEYARA ile sicil numarasını bulmak mümkün değildir, çünkü aranan sütunun solundaki değeri döndüremez. ÇAPRAZARA'da dördüncü bağımsız değişken, kayıt bulunamadığında görünecek metni belirler:
Departman sütunu için aynı formülde döndürülecek dizi C2:C7 olarak değiştirilir. Tabloda olmayan bir ad da bilerek aranıyor.
Elif Demir için sicil numarası 1003, departman İnsan Kaynakları olarak gelir; sicil numarası ad soyadın solunda olduğu halde sonuç alınır. Murat Kaya için 1002 ve Satış döner. Tabloda bulunmayan Selin Aksoy için YOK hatası yerine Kayıt yok mesajı görünür.

3. Yaklaşık eşleşme ile kademeli iskonto​

A ve B sütunlarında satış tutarına göre uygulanacak iskonto kademeleri var. Her müşterinin satış tutarına uygun kademeyi, tutarın altında kalan en yakın alt sınırı bularak buluyoruz. ÇAPRAZARA'da eşleşme modu -1 verildiğinde, tam eşleşme yoksa bir küçük değer seçilir:
Karşılaştırma için F sütununda DÜŞEYARA'nın yaklaşık eşleşme kullanan hali de yer alıyor. Bu yöntemin çalışması için alt sınırların artan sırada olması gerekir.
Anadolu Gıda için iskonto oranı ÇAPRAZARA ile %5, DÜŞEYARA ile %5 bulunur. Marmara Tekstil için %0 ve %0, Ege Mobilya için %8 ve %8, Karadeniz Yem için %3 ve %3 sonucu çıkar. İki işlev aynı sonucu verir; ancak DÜŞEYARA'nın yaklaşık eşleşmesi alt sınırların sıralı olmasına bağlıdır, ÇAPRAZARA'nın -1 modu ise sıralı veri gerektirmez. Ayrıca ÇAPRAZARA'da alt sınırın altında kalan tutarlar için bir mesaj tanımlayabilirsiniz.

Sık sorulan sorular​

ÇAPRAZARA hangi Excel sürümlerinde var? Excel 2021, Excel 2024 ve Microsoft 365'te bulunur. Excel 2019 ve öncesinde yoktur; bu sürümlerde dosya açıldığında formül hata verir.

DÜŞEYARA artık kullanılmamalı mı? Hayır. DÜŞEYARA her sürümde çalışır ve basit aramalar için yeterlidir. Yeni dosyalarda ÇAPRAZARA tercih edilebilir.

ÇAPRAZARA birden fazla sütun döndürebilir mi? Evet. Döndürülecek dizi olarak birden çok sütunu içeren bir aralık verirseniz sonuç sağdaki hücrelere taşar. Taşacağı hücrelerin boş olması gerekir.

Değer bulunamazsa ne olur? ÇAPRAZARA'da dördüncü bağımsız değişken girilmediyse YOK hatası (#N/A) döner. Bu bağımsız değişkene bir metin ya da sayı yazarak hatayı kendi mesajınızla değiştirebilirsiniz.

Kullanırken dikkat edin​

• Son bağımsız değişkeni unutmayın: DÜŞEYARA'da son bağımsız değişken girilmezse yaklaşık eşleşme yapılır. Sıralı olmayan bir listede bu, hata vermeden yanlış sonuç getirebilir. Tam eşleşme için YANLIŞ ya da 0 yazın.
• Dizi boyutları aynı olmalı: ÇAPRAZARA'da aranan dizi ile döndürülecek dizi aynı satır ya da sütun sayısına sahip olmalıdır. Boyutlar uyuşmazsa formül DEĞER hatası verir.
• Sürüm uyumluluğu: ÇAPRAZARA, Excel 2019 ve öncesinde bulunmaz. Dosyayı bu sürümleri kullanan kişilerle paylaşacaksanız DÜŞEYARA ya da İNDİS ile KAÇINCI birleşimini tercih edin.
• Veri türü uyuşmazlığı: Metin olarak saklanmış bir sayı ile gerçek bir sayı birbirine eşleşmez ve iki işlev de YOK hatası verir. Baştaki ve sondaki boşluklar da eşleşmeyi bozar; gerekirse KIRP işlevini kullanın.
• Sütun ekleme ve silme: DÜŞEYARA'da sütun numarası sabit yazıldığından, tablonuza sütun eklediğinizde formül yanlış sütunu gösterebilir. ÇAPRAZARA aralıkları başvuruyla izlediği için bu durumdan etkilenmez.
• İlgili konular: YATAYARA, İNDİS, KAÇINCI, FİLTRE, EĞERHATA, EĞERYOKSA, Ad Yöneticisi (Name Manager) ve tablo (Table) başvuruları bu konuyla birlikte öğrenilmesi yararlı konulardır.

Örneklerdeki tabloları indirilebilir Excel dosyasında kendiniz de deneyebilirsiniz.