ÇAPRAZARA

ÇAPRAZARA (XLOOKUP), bir aralıkta ya da dizide aranan değeri bulur ve aynı konumdaki karşılığı başka bir aralıktan döndürür. Aramayı sütunda da satırda da yapabilir, eşleşme bulunamadığında gösterilecek sonucu belirlemenize izin verir. DÜŞEYARA, YATAYARA ve ARA işlevlerinin yerini almak üzere Excel 2021 ile eklenmiştir.

Söz dizimi ve parametre​

Aranan değer, aranan dizi ve döndürülen dizi zorunludur; son üç parametre isteğe bağlıdır. Ortadaki bir isteğe bağlı parametreyi atlayıp sonrakini kullanacaksanız atlanan parametrenin yerini boş bırakın ve ayırıcıyı yine yazın; örneğin ; ; biçimi bulunamadıysa parametresini boş geçer. Türkçe Excel'de ayırıcı çoğunlukla noktalı virgüldür; İngilizce Excel'de bölgesel ayarlara göre virgül ya da noktalı virgül kullanılabilir.

1. Tam eşleşme​

ÇAPRAZARA'nın en sade hali üç bilgi ister: aranan değer, aranacak sütun ve sonucun alınacağı sütun. Eşleşme türü yazılmazsa tam eşleşme yapılır; DÜŞEYARA'daki gibi yanlışlıkla yaklaşık eşleşmeye düşme riski yoktur. E2 hücresine aşağıdaki formülü yazıp aşağı kopyalayın:
Sonuçlar sırasıyla Tokyo, Paris, Kahire ve #YOK olur. Arama sütunu ile sonuç sütunu ayrı ayrı seçildiği için sütun numarası saymanız gerekmez. İspanya listede olmadığından son satırda #YOK hatası döner; bu hatayı bir sonraki başlıklardaki bulunamadıysa parametresiyle yönetebilirsiniz.

2. Yaklaşık eşleşme​

Kademeli tablolarda eşleşme_modu ile en yakın değer seçilir. -1 tam eşleşme yoksa aranandan küçük en yakın değeri, 1 ise büyük en yakın değeri alır. Bu tablo bir indirim tarifesidir: A sütunu kademenin başladığı sepet tutarıdır. E2 ve F2 hücrelerindeki formüller:
Sonuçlar E sütununda sırasıyla 5%, 10%, 15% ve 15%, F sütununda 10%, 10%, #YOK ve #YOK olur. İndirim tarifesi için doğru seçim -1'dir: 750 TL'lik sepet 500 kademesine girer. 1 modu ise bir üst kademeyi seçer: 750 TL için 1.000 kademesine çıkar. 2.600 ve 3.000 TL'den büyük bir kademe bulunmadığı için bu iki satırda 1 modu #YOK döndürür. Tam 1.000 TL'de iki mod da aynı sonucu verir, çünkü önce tam eşleşme aranır. DÜŞEYARA'nın aksine bu aramalarda listenin sıralı olması gerekmez.

3. Birden fazla değer döndürme​

döndürülen_dizi birden fazla sütun içerirse ÇAPRAZARA eşleşen satırın bütün değerlerini döndürür ve sonuçlar sağdaki hücrelere taşar. Yalnız G sütununa formül yazılır; H ve I sütunları kendiliğinden dolar. G2 hücresine aşağıdaki formülü yazıp aşağı kopyalayın:
Sonuçlar ilk satırda Monitör, 3200 ve 8, ikinci satırda Klavye, 450 ve 25, üçüncü satırda Fare, 180 ve 60 olur. Tek formülle üç sütun birden dolar. Taşma alanındaki hücrelerden biri doluysa formül #TAŞMA! hatası verir; bu yüzden sağdaki hücreleri boş bırakın.

4. İki yönlü arama​

Bir satır başlığı ve bir sütun başlığının kesiştiği değeri bulmak için iki ÇAPRAZARA iç içe kullanılır. İçteki ÇAPRAZARA istenen ayın sütununun tamamını döndürür; dıştaki ÇAPRAZARA da bu sütunda ürünün satırını bulur. G2 hücresine aşağıdaki formülü yazıp aşağı kopyalayın:
Sonuçlar sırasıyla 345, 42 ve 95 olur. Her satırda hem ürün hem ay değişiyor ama formül aynı kalıyor. Bu yöntem İNDİS ile iki KAÇINCI'nın birlikte kullanıldığı klasik iki yönlü aramanın kısa karşılığıdır.

5. Bulunamadı mesajı​

Dördüncü parametre bulunamadıysa, eşleşme olmadığında #YOK yerine gösterilecek değerdir. Ayrı bir EĞERYOKSA işlevine gerek kalmaz. E2 hücresine aşağıdaki formülü yazıp aşağı kopyalayın:
Sonuçlar sırasıyla Derya Uçar, Kayıt yok ve Selin Kara olur. 1050 numaralı personel listede olmadığı için hata yerine yazdığınız mesaj görünür. Mesaj olarak metin, sayı ya da boş metin ("") verebilirsiniz.

6. Joker karakterle eşleşme​

eşleşme_modu 2 yapıldığında * herhangi sayıda karakterin, ? tek bir karakterin yerini tutar. DÜŞEYARA'nın aksine ÇAPRAZARA joker karakterleri yalnızca bu modda yorumlar; varsayılan modda * ve ? sıradan karakter sayılır. E2 hücresine aşağıdaki formülü yazıp aşağı kopyalayın:
Sonuçlar sırasıyla Ankara, Bursa, Denizli ve Yok olur. *Lojistik Lojistik ile biten, C?ren* C ile başlayıp üçüncü harften itibaren ren ile devam eden, *Tekstil* ise içinde Tekstil geçen firmayı bulur. Son satırda joker olmadığı için yalnızca adı tam olarak Ay olan bir firma aranır ve bulunamaz.

7. Düzenli ifadeyle eşleşme​

Microsoft 365'in güncel sürümlerinde eşleşme_modu 3, aranan değeri bir düzenli ifade (regex) olarak yorumlar. Joker karakterlerle kurulamayan desenler, örneğin "iki harf, tire, üç rakam" böylece aranabilir. E2 hücresine aşağıdaki formülü yazıp aşağı kopyalayın:
Sonuçlar sırasıyla Standart kod, Dört haneli, Dört haneli ve Yok olur. İlk desen iki büyük harf, tire ve tam üç rakam ister; yalnızca TR-204 uyar. İkinci desen dört rakam istediği için KL-1042'yi bulur. Üçüncü desen yalnızca sonun üç rakamla bitmesini ister; KL-1042 de 042 ile bittiği ve listede TR-204'ten önce geldiği için ilk eşleşme odur. Dördüncü desen üç büyük harfle başlayan bir kod arar; stok-7 küçük harfle yazıldığından uymaz, çünkü düzenli ifadeler varsayılan olarak büyük ve küçük harfi ayırır. Bu mod Excel 2021'de ve eski Microsoft 365 sürümlerinde yoktur.

8. Birden fazla ölçütle arama​

ÇAPRAZARA'da çoklu ölçüt için yardımcı sütun gerekmez. Her koşul DOĞRU/YANLIŞ dizisi üretir; diziler çarpılınca yalnızca bütün koşulların sağlandığı satırlarda 1 kalır. Aranan değer olarak 1 verilir. F2 hücresine aşağıdaki formülü yazıp aşağı kopyalayın:
Sonuçlar sırasıyla 270, 480 ve Yok olur. Tişört ile L'nin birlikte sağlandığı tek satır ikinci satırdır. Gömlek için L bedeni tabloda bulunmadığından son aramada bulunamadıysa değeri görünür. Aynı yönteme üçüncü bir koşul eklemek için yalnızca bir parantez daha çarpmanız yeterlidir.

9. Karmaşık koşullarla arama​

Koşullar yalnızca eşitlik olmak zorunda değildir. Bölgesi Ege olan ve tutarı 15.000'i aşan ilk siparişi bulalım; > işleci de DOĞRU/YANLIŞ dizisi üretir. F2 hücresindeki formül:
Aynı koşulla en son siparişi bulmak için arama yönü tersine çevrilir. F3 hücresindeki formül:
Sonuçlar sırasıyla S-203 ve S-205 olur. S-201 Ege'dendir ama 15.000'in altında kalır; S-202 tutarı geçer ama Marmara'dandır. İki koşulu birlikte sağlayan ilk sipariş S-203, sonuncusu S-205'tir. Bu tür aramalar için daha önce dizi formülü ya da yardımcı sütun gerekiyordu.

10. Hızlı ikili arama​

arama_modu 2 (artan sıralı liste) ya da -2 (azalan sıralı liste) yapıldığında ÇAPRAZARA listeyi baştan sona taramak yerine ikiye bölerek arar. Yüz binlerce satırlık listelerde fark belirgindir; ama liste gerçekten sıralı olmalıdır. E2 hücresinde doğrusal, F2 hücresinde ikili arama vardır:
Sonuçlar E sütununda sırasıyla 390, 2450 ve Yok, F sütununda 390, 2450 ve Yok olur. Liste sıralı olduğu için iki yöntem aynı sonucu verir. Liste sıralı değilken ikili arama hata vermeden yanlış sonuç döndürebilir; bu yüzden yalnızca sıralamadan emin olduğunuz büyük listelerde kullanın.

11. Eşleşme modu seçenekleri​

Aynı aranan değerle dört eşleşme modunu yan yana görelim. 3.250 TL bu listede tam olarak yoktur. Formüllerde yalnızca beşinci parametre değişir; B5 hücresindeki joker modu örneği için aranan değer "3*" metnidir. B2 hücresindeki formül:
Sonuçlar sırasıyla Yok, Kurumsal, Profesyonel ve Kurumsal olur. Tam eşleşme bulunamaz. -1 modu 3.250'den küçük en yakın tutar olan 3.000'i, 1 modu büyük en yakın tutar olan 4.000'i seçer; tutarlar sırasız girildiği halde ikisi de doğru sonucu verir. Joker modu sayılarda çalışmadığı için son formülde tutarlar &"" ile metne çevrilmiştir; 3 ile başlayan tek tutar 3.000'dir.

12. Arama modu seçenekleri: ilk ve son eşleşme​

Aynı müşteri listede birden fazla kez geçiyorsa arama_modu hangisinin döneceğini belirler. 1 (varsayılan) baştan başlar ve ilk kaydı, -1 sondan başlar ve en son kaydı bulur. Tarihe göre sıralı bir satış listesinde -1, müşterinin son satın alma tarihini verir. E2 ve F2 hücrelerindeki formüller:
Sonuçlar E sütununda sırasıyla 08.01.2026, 14.02.2026 ve 19.04.2026, F sütununda 27.05.2026, 14.02.2026 ve 19.04.2026 olur. Ece üç kez alışveriş yaptığı için iki sütun farklı tarihler gösterir. Kaan ve Lale listede birer kez geçtiğinden ilk ve son kayıtları aynıdır.

13. Sola doğru arama​

Sonuç sütunu arama sütunundan bağımsız seçildiği için ÇAPRAZARA soldaki sütunlardan da değer getirir; DÜŞEYARA'nın en bilinen kısıtı burada yoktur. Kod C sütunundayken soldaki temsilci adını alalım. F2 hücresine aşağıdaki formülü yazıp aşağı kopyalayın:
Sonuçlar sırasıyla Derya, Selin ve Murat olur. Tabloya yeni sütun eklenmesi de formülü bozmaz, çünkü sütun numarası değil sütunun kendisi seçilmiştir.

14. Yatay arama​

Arama ve sonuç dizileri sütun yerine satır da olabilir; ÇAPRAZARA böylece YATAYARA'nın da yerini alır. Bu tabloda çeyrekler başlık satırında, satışlar alttaki satırdadır. B5 hücresine aşağıdaki formülü yazıp sağa kopyalayın:
Sonuçlar sırasıyla 46900, 48200 ve 63100 olur. Arama dizisi ile sonuç dizisinin aynı uzunlukta olması yeterlidir; biri satır biri sütun olamaz, ikisi de aynı yönde olmalıdır.

15. Bulunan hücreye başvuru döndürme​

ÇAPRAZARA değerin kendisini değil bulunan hücrenin başvurusunu döndürür. İki ÇAPRAZARA'yı iki nokta üst üste ile birleştirerek dinamik bir aralık kurabilir ve bu aralığı TOPLA'ya verebilirsiniz. Başlangıç ve bitiş ayı arasındaki satışları toplayalım. F2 hücresine aşağıdaki formülü yazıp aşağı kopyalayın:
Sonuçlar sırasıyla 345, 625 ve 140 olur. İlk satırda Şubat ile Nisan arasındaki üç ay (95 + 140 + 110), ikinci satırda listedeki bütün aylar (Ocak ile Mayıs arası), üçüncü satırda yalnızca Mart toplanır. Dönemi değiştirmek için yalnızca D ve E sütunlarındaki ay adlarını değiştirmeniz yeterlidir.

16. Sonuç hücresi boşsa boş döndürme​

Bulunan satırdaki sonuç hücresi boşsa ÇAPRAZARA boşluğu 0 olarak gösterir; bu, gerçekten sıfır olan bir değerle karıştırılabilir. Boş hücreyi boş göstermek için sonuç EĞER ile kontrol edilir. E2 ve F2 hücrelerindeki formüller:
Sonuçlar E sütununda sırasıyla Tamamlandı, 0 ve Testte olur; F sütununda Mobil uygulama satırı boş kalır. Teslim notu girilmemiş proje için düz ÇAPRAZARA 0 gösterir; EĞER ile kurulan formül ise boş sonucu boş bırakır. Sonucu kullanan başka formüller varsa boş metnin sayısal hesaplarda 0 gibi davranmadığını unutmayın.

Kullanırken dikkat edin​

• eşleşme_modu seçenekleri: eşleşme_modu eşleşme türünü belirleyen bir sayıdır:
  • -1: Tam eşleşme aranır; bulunamazsa aranandan küçük en yakın değer kullanılır.
  • 0 (YANLIŞ): Yalnızca tam eşleşme aranır. Varsayılan değer budur.
  • 1 (DOĞRU): Tam eşleşme aranır; bulunamazsa aranandan büyük en yakın değer kullanılır.
  • 2: Joker karakterli eşleşme yapılır (? ve *).
  • 3: Düzenli ifade (regex) eşleşmesi yapılır. Bu seçenek Beta Channel Preview 2026 sürümündedir.
• arama_modu seçenekleri: arama_modu aramanın yönünü ve yöntemini belirleyen bir sayıdır:
  • 1: Doğrusal arama, ilk öğeden son öğeye doğru yapılır. Varsayılan değer budur.
  • -1: Doğrusal arama, son öğeden ilk öğeye doğru yapılır.
  • 2: İkili arama yapılır; aranan_dizi artan sırada sıralı olmalıdır.
  • -2: İkili arama yapılır; aranan_dizi azalan sırada sıralı olmalıdır.
  İkili aramada dizi sıralı değilse sonuç yanlış olabilir. Doğrusal aramalarda sıralama gerekmez.
• Varsayılan değerler: eşleşme_modu boş bırakılırsa 0 kullanılır; yani tam eşleşme aranır. arama_modu boş bırakılırsa 1 kullanılır; yani arama ilk öğeden başlar. aranan_dizi sıralı olmak zorunda değildir.
• bulunamadıysa parametresi: Eşleşme bulunamazsa ve bulunamadıysa verilmişse bu değer döndürülür. Parametre boş bırakılırsa sonuç #YOK (İngilizce Excel'de #N/A) hatası olur. Bu parametreyi atlayıp eşleşme_modu kullanacaksanız ayırıcıyı yazarak yerini boş bırakın.
• Joker karakterler: eşleşme_modu 2 olduğunda ? tek bir karakteri, * ise birden fazla karakteri temsil eder. Joker karakterin kendisini aramak için önüne tilde koyun: ~?, ~* ve ~~. Aşağıdaki formül Ro ile başlayan ilk metni bulur:
  
  Excel formülü

  TR

  =ÇAPRAZARA("Ro*"; A2:A4; B2:B4; "Yok"; 2)

  EN

  =XLOOKUP("Ro*",A2:A4,B2:B4,"Yok",2)

• Hata kuralları:
  • #DEĞER!: aranan_dizi tek sütun veya tek satır değil, iki boyutlu bir aralıksa oluşur.
  • #DEĞER!: aranan_dizi ile döndürülen_dizi farklı sayıda öğe içeriyorsa oluşur.
  • #DEĞER!: eşleşme_modu 0, 1, -1, 2, DOĞRU, YANLIŞ ya da (destekleyen sürümlerde) 3 dışında bir değerse oluşur.
  • #YOK: eşleşme_modu 0 iken aranan değer bulunamazsa ve bulunamadıysa boşsa oluşur.
  • #YOK: eşleşme_modu -1 iken aranandan küçük, 1 iken aranandan büyük hiçbir değer yoksa ve bulunamadıysa boşsa oluşur.
• Büyük küçük harf duyarlılığı: Metin eşleştirirken ÇAPRAZARA büyük ve küçük harf ayırmaz. Harfe duyarlı eşleşme için ÖZDEŞ işlevini kullanın; DOĞRU yerine 1 de yazabilirsiniz.
• Birden fazla değer döndürme: döndürülen_dizi birden fazla sütun içeriyorsa eşleşen satırın tüm değerleri döndürülür ve yan hücrelere taşar (dinamik dizi). Taşma için yandaki hücrelerin boş olması gerekir. Örneğin Paris için C9:D10 aralığındaki satırın tamamını almak üzere şu formülü kullanabilirsiniz:
  
  Excel formülü

  TR

  =ÇAPRAZARA("Paris"; B9:B10; C9:D10)

  EN

  =XLOOKUP("Paris",B9:B10,C9:D10)

• Hücre başvurusu döndürme: ÇAPRAZARA değerin kendisini değil bulunan hücrenin başvurusunu döndürür. Bu nedenle sonucu HÜCRE gibi başvuru bekleyen işlevlerde ya da aralık operatöründe kullanabilirsiniz. Aşağıdaki formül bulunan hücrenin adresini verir:
  
  Excel formülü

  TR

  =HÜCRE("adres"; ÇAPRAZARA("Paris"; B9:B10; C9:D10))

  EN

  =CELL("address",XLOOKUP("Paris",B9:B10,C9:D10))

• Satırda yatay arama: aranan_dizi tek bir satır da olabilir. Bu durumda döndürülen_dizi aynı sayıda sütundan oluşan bir satır olmalıdır. Aşağıdaki formül B9:D9 satırında Ab değerini arar ve bulursa B10:D10 satırındaki karşılığını verir; bulamazsa #YOK hatası oluşur:
  
  Excel formülü

  TR

  =ÇAPRAZARA("Ab"; B9:D9; B10:D10)

  EN

  =XLOOKUP("Ab",B9:D9,B10:D10)

• İlgili işlevler: Değerin kendisi yerine konumunu almak için ÇAPRAZEŞLEŞTİR (XMATCH) ya da KAÇINCI (MATCH) kullanabilirsiniz. Satır ve sütunun kesiştiği değeri almak için İNDİS (INDEX), başka bir hücreye göre kaydırılmış değeri almak için KAYDIR (OFFSET), dizin numarasına göre listeden değer seçmek için ELEMAN (CHOOSE) işlevi kullanılır. Sonucun #YOK olması durumunda başka bir değer göstermek için EĞERYOKSA (IFNA) işlevinden yararlanabilirsiniz. ÇAPRAZARA, DÜŞEYARA, YATAYARA ve ARA işlevlerinin yerini almak üzere Excel 2021 sürümünde eklenmiştir.

Mini Sayfa içindeki sonuç hücresini seçerek gerçek formülü görebilirsiniz. Formüllü örnekleri indirilebilir Excel dosyasında da kullanabilirsiniz.