İkincil Eksen

İkincil Eksen (Secondary Axis), grafiğin sağ tarafına eklenen ve seçilen veri serisi için kendi ölçeğini kullanan ikinci dikey değer eksenidir. Satış tutarı ile yüzde gibi büyüklükleri birbirinden çok farklı serileri aynı grafikte okunabilir biçimde göstermek için kullanılır. Böylece küçük değerli seri, büyük değerli serinin yanında düz bir çizgiye dönüşmez.

Nerede bulunur​

İkincil eksen ayarı, grafikteki bir seriye atanır. Grafiği seçtikten sonra şu yolları kullanabilirsiniz:

• Birleşik grafik: Grafik Tasarımı > Grafik Türünü Değiştir > Tüm Grafikler > Birleşik (Chart Design > Change Chart Type > All Charts > Combo) yolunu izleyin. Her serinin yanındaki İkincil Eksen (Secondary Axis) kutusunu işaretleyin.
• Seri biçimlendirme: Seriye sağ tıklayın, Veri Serisini Biçimlendir > Seri Seçenekleri > İkincil Eksen (Format Data Series > Series Options > Secondary Axis) seçeneğini işaretleyin. Bu bölmeyi Ctrl+1 ile de açabilirsiniz.
• Eksen gösterme: Grafik Tasarımı > Grafik Öğesi Ekle > Eksenler > İkincil Dikey (Chart Design > Add Chart Element > Axes > Secondary Vertical) ile ikincil dikey ekseni görünür yapabilir ya da gizleyebilirsiniz.

Nasıl kullanılır​

En yaygın kullanım, sütun ve çizgi türlerini birleştirmektir. Adımlar şöyledir:

• Veriyi seçin: Başlıklarla birlikte tüm veri aralığını seçin ve Ekle > Önerilen Grafikler (Insert > Recommended Charts) ya da bir sütun grafiği ekleyin.
• Seriyi belirleyin: Ölçeği küçük kalan seriyi (örneğin yüzde değerlerini) tıklayarak seçin.
• Türü değiştirin: Grafik Türünü Değiştir penceresinde bu seriyi çizgi türüne çevirin ve İkincil Eksen kutusunu işaretleyin.
• Eksenleri adlandırın: Grafik Öğesi Ekle > Eksen Başlıkları (Add Chart Element > Axis Titles) ile her eksene birim yazın, böylece okur hangi serinin hangi eksene bağlı olduğunu anlar.

Ölçek ve ayrıntılar​

İkincil eksenin en küçük ve en büyük değerleri, birincil eksenden bağımsız ayarlanır. Eksene çift tıklayıp Eksen Seçenekleri > Sınırlar (Axis Options > Bounds) altında En Küçük ve En Büyük (Minimum, Maximum) değerlerini elle girebilirsiniz. Sayı biçimini de Sayı (Number) bölümünden ayrıca belirlersiniz; örneğin ikincil eksende yüzde, birincil eksende para birimi gösterebilirsiniz.

VBA tarafında bir serinin hangi eksene bağlı olduğunu AxisGroup özelliği belirler; xlPrimary birincil, xlSecondary ikincil eksendir. İkincil eksen kullanan seri, birincil eksen serisinin üzerine çizilir. Bu yüzden genellikle sütunlar birincil, çizgiler ikincil eksende yer alır.

1. Satış tutarı ve kar marjı​

A1:C7 aralığına aylık satış tutarını ve kar marjını yazın. Satış tutarı binlerce lira, kar marjı ise yüzde olduğundan aynı eksende çizilirse marj görünmez. Grafiği seçip Kar Marjı serisini Birleşik grafik türünde çizgi yapın ve İkincil Eksen kutusunu işaretleyin. Örnekteki makro bu işlemleri sizin için yapar ve grafiği E2 hücresinin yanına yerleştirir.
Grafikte Satış Tutarı sütunları soldaki birincil eksene, Kar Marjı çizgisi sağdaki ikincil eksene bağlanır. Her iki seri de kendi ölçeğinde tam yüksekliği kullandığı için marjın aylara göre değişimi rahatça izlenir.

2. Sıcaklık ve yağış​

Bir şehre ait aylık yağış miktarı (mm) ile ortalama sıcaklık (derece) değerlerini A1:C7 aralığına yazın. Yağışı sütun, sıcaklığı çizgi olarak gösterip sıcaklığı ikincil eksene alın. Ardından ikincil eksenin sınırlarını elle belirleyin. Makro bu ayarı yapar.
Sıcaklık çizgisi artık sağdaki ikincil eksene bağlıdır ve bu eksen 0 ile 40 arasında sabitlenmiştir. Sol eksen yağış miktarına göre kendi ölçeğini kullanır. Sabit sınır vermek, veri değişse bile eksenin sıçramamasını sağlar.

3. Adet, fiyat ve ciro​

A1:D7 aralığında ürünlerin satış adedi, birim fiyatı ve formülle hesaplanan cirosu yer alır. Grafik için yalnızca A1:C7 aralığı kullanılır; adet sütunla, birim fiyat çizgiyle ve ikincil eksende gösterilir. Ciro sütunu D'de bırakılır ve grafiğe katılmaz.
Klavye satırının cirosu 144.000,00 olarak hesaplanır; ancak ciro grafiğe katılmadığı için iki eksenli grafik yalnızca adet ve birim fiyatı gösterir. Monitör gibi pahalı ürünlerin adedi düşük, fiyat çizgisi ise yüksek görünür. Bu ilişki tek eksende okunamazdı, ikincil eksen sayesinde net olur.

Kullanırken dikkat edin​

• Eksen başlığı ekleyin: İki eksenli grafiklerde hangi serinin hangi eksene ait olduğu belirsiz kalabilir. Her eksene birim içeren bir başlık yazın ve seri renklerini eksen yazısıyla eşleştirin.
• Ölçek yanıltıcı olabilir: İkincil eksenin başlangıç ve bitiş değerleri elle değiştirildiğinde iki serinin kesiştiği noktalar anlamsız bir ilişki izlenimi verebilir. Sınırları dürüst seçin; yüzde ekseni için genellikle 0 ile başlayın.
• Seri sayısı ve türü: Bir grafikte yalnızca bir ikincil dikey eksen bulunur; ikiden fazla farklı ölçek gerekiyorsa grafiği parçalara ayırın. Aynı türde iki seriyi farklı eksene almak sütunların üst üste binmesine neden olabilir, bu yüzden ikincil seriyi çizgi gibi farklı bir türe çevirmek daha okunaklıdır.
• Silme ve geri alma: İkincil ekseni yalnızca silmek, seriyi birincil eksene döndürmez; seri eksen olmadan çizilmeye devam eder ve ölçeği bozulur. Seriyi birincil eksene almak için Veri Serisini Biçimlendir bölmesinde Birincil Eksen seçeneğini işaretleyin.
• İlgili konular: Birleşik Grafik (Combo Chart), Grafik Türünü Değiştir, Eksen Başlıkları, Eksen Seçenekleri, Sütun Grafik, Çizgi Grafik, Veri Serisini Biçimlendir, VBA AxisGroup özelliği ve ChartObjects koleksiyonu.

Örneklerdeki tabloları indirilebilir Excel dosyasında kendiniz de deneyebilirsiniz.