İlişkiler

Nerede bulunur​

• Veri > Veri Araçları > İlişkiler (Data > Data Tools > Relationships): İlişkileri Yönet (Manage Relationships) penceresini açar. Çalışma kitabında en az iki Excel tablosu yoksa bu düğme pasif görünür.
• Power Pivot > Veri Modeli > Yönet (Power Pivot > Data Model > Manage): Power Pivot eklentisi etkinse tabloları ve ilişkileri Diyagram Görünümü (Diagram View) üzerinde sürükleyerek de kurabilirsiniz.
• Özet Tablo Alanları (PivotTable Fields) bölmesi: Farklı tablolardan alanları birlikte kullanmaya çalıştığınızda çıkan uyarıdaki Oluştur (Create) ve Otomatik Algıla (Auto-Detect) düğmeleriyle de ilişki kurabilirsiniz.

Nasıl kullanılır​

• Tabloları hazırlayın: Verinin herhangi bir hücresini seçip Ctrl+T tuşlarına basın, ardından Tablo Tasarımı > Özellikler > Tablo Adı (Table Design > Properties > Table Name) kutusuna Musteriler, Siparisler gibi bir ad yazın.
• Pencereyi açın: Veri > Veri Araçları > İlişkiler yolunu izleyin ve Yeni (New) düğmesine tıklayın.
• Çok tarafını seçin: Tablo (Table) listesinden siparişler gibi tekrarlı değerler içeren tabloyu, Sütun (Yabancı) (Column (Foreign)) listesinden de müşteri kodu sütununu seçin.
• Bir tarafını seçin: İlgili Tablo (Related Table) olarak müşteriler tablosunu, İlgili Sütun (Birincil) (Related Column (Primary)) olarak benzersiz müşteri kodu sütununu seçin.
• Onaylayın: Tamam düğmesine tıklayın. İlişki İlişkileri Yönet penceresinde listelenir; buradan Düzenle (Edit), Etkinleştir (Activate), Devre Dışı Bırak (Deactivate) ve Sil (Delete) komutlarını kullanabilirsiniz.
• Raporlayın: Ekle > Özet Tablo (Insert > PivotTable) komutunda Veri Modeli seçeneğini işaretleyin; her iki tablonun alanlarını aynı özet tabloda birlikte kullanın.

Anahtar sütunlar ve ilişki türleri​

• Birincil anahtar: Bir taraftaki tabloda her değerin yalnızca bir kez geçtiği sütundur (ör. müşteri kodu). Excel Veri Modelinde ilişkinin bir tarafındaki sütun benzersiz olmak zorundadır; yinelenen değer varsa ilişki kurulamaz.
• Yabancı anahtar: Çok taraftaki tabloda aynı kodun birçok satırda tekrar edebildiği sütundur (ör. siparişlerdeki müşteri kodu).
• Bire çok ilişkisi: En yaygın türdür. Bir müşterinin birçok siparişi olabilir, ancak her sipariş tek bir müşteriye aittir.
• Çoktan çoğa: Excel Veri Modeli iki tablo arasında doğrudan çoktan çoğa ilişkiyi desteklemez. Böyle durumlarda araya her iki tablonun da benzersiz anahtarlarını içeren bir köprü tablosu kurulur.
• Etkin ve etkin olmayan ilişki: İki tablo arasında aynı anda yalnızca bir etkin yol bulunabilir. Ek ilişkiler tanımlanabilir, ancak etkin olmayan olarak kalır.

Formül yaklaşımıyla karşılaştırma​

=EĞERHATA(İNDİS($E$2:$E$5;KAÇINCI(B2;$D$2:$D$5;0));"Yetim kayıt")

=IFERROR(INDEX($E$2:$E$5,MATCH(B2,$D$2:$D$5,0)),"Yetim kayıt")

1. Birincil anahtarın benzersizliğini denetleme​

2. Yabancı anahtar eşleşmesini sınama​

3. Bire çok ilişkisinde toplama​

Kullanırken dikkat edin​

• Tabloları ve sütunları adlandırın: İlişkiler yalnızca Excel tabloları (Ctrl+T) ya da Veri Modeline yüklenmiş sorgularla kurulur; düz hücre aralıkları kullanılamaz. Tablolara Tablo1, Tablo2 yerine Musteriler, Siparisler gibi anlamlı adlar verirseniz ilişki penceresinde doğru tabloyu seçmek kolaylaşır.
• Veri türleri ve boşluklar: İlişki kurulan iki sütunun veri türü aynı olmalıdır. Kodların başında ya da sonunda fazladan boşluk, büyük küçük harf farkı olmasa da boşluk farkı ya da metin olarak saklanmış sayılar eşleşmenin bozulmasına neden olur. Gerekirse KIRP işleviyle veya Veri > Metni Sütunlara Dönüştür komutuyla veriyi temizleyin.
• Benzersiz değer şartı: Bir taraftaki sütunda yinelenen ya da boş değer olması ilişkinin kurulmasını engeller. Kurmadan önce Veri > Yinelenenleri Kaldır komutunu kullanın ya da EĞERSAY işleviyle tekrar eden kodları bulun. Çoktan çoğa gereken durumlarda köprü tablosu oluşturun.
• İlişkinin yönü ve alan listesi: Özet tablodaki filtreleme bir taraftaki tablodan çok tarafındaki tabloya doğru akar. Yani müşteri alanı ile sipariş toplamı birlikte kullanılabilir. Alanları ters bağlamda kullanırken beklenmedik sonuçlar görüyorsanız ilişkinin yönünü ve etkin olup olmadığını İlişkileri Yönet penceresinden denetleyin.
• Sürüm farkları: Veri Modeli ve İlişkiler komutu Excel 2013 ve sonrasında kullanılabilir. Power Pivot ve Diyagram Görünümü bazı sürümlerde yalnızca belirli Microsoft 365 ve Office paketlerinde bulunur. Eski sürümlerde ya da Veri Modeli olmayan kitaplarda aynı amaç için DÜŞEYARA, İNDİS ve KAÇINCI formüllerini kullanabilirsiniz.
• İlgili konular: Tablo (Ctrl+T), Özet Tablo, Veri Modeli, Power Pivot, Power Query, Bağlantılar ve Sorgular, Yinelenenleri Kaldır, DÜŞEYARA, ÇAPRAZARA, İNDİS, KAÇINCI, EĞERSAY, ETOPLA, EĞERHATA.