Mantıksal İşlevlerle Koşullu Sonuç ve Giriş Kurma

Mantıksal işlevler (logical functions), Excel'de bir koşulu sınayıp sonuca göre farklı değer döndürmenizi sağlar; mantıksal işlevlerle koşullu sonuç kurmak için EĞER, VE ve YADA işlevlerini kullanırsınız. Aynı mantığı veri doğrulama ve koşullu biçimlendirmeyle birleştirerek hücrelere girilen verileri de denetleyebilirsiniz. Bu sayfada işlevlerin söz dizimini, birlikte kullanımını ve hatalı girişi engelleme yöntemlerini uygulamalı örneklerle bulacaksınız.

EĞER işlevi ile koşullu sonuç nasıl kurulur​

EĞER (IF) işlevi, bir koşulu sınar; koşul doğruysa bir değeri, yanlışsa başka bir değeri döndürür. Söz dizimi üç bölümden oluşur: mantıksal sınama, doğruysa döndürülecek değer ve yanlışsa döndürülecek değer. Metin sonuçları çift tırnak içine yazılır; sayı, hücre başvurusu ya da başka bir formül tırnaksız yazılır.
Örneğin ortalaması 50 ve üzerinde olan öğrenciye Geçti, diğerlerine Kaldı yazdırmak için şu formülü kullanın:
İkiden fazla sonuç gerekiyorsa EĞER işlevlerini iç içe yazabilir ya da Excel 2019 ve Microsoft 365'teki ÇOKEĞER (IFS) işlevini kullanabilirsiniz. ÇOKEĞER koşul ve sonuç çiftlerini sırayla sınar; hiçbir koşul sağlanmazsa #YOK hatası verir. Bu yüzden son koşul olarak DOĞRU yazıp varsayılan sonucu vermek güvenli bir yoldur.

VE, YADA ve DEĞİL ile birden fazla koşul​

Tek bir koşul yetmediğinde mantıksal işlevleri EĞER'in içine yerleştirirsiniz. Üç temel işlev şunlardır:

• VE (AND): Tüm koşullar doğruysa DOĞRU, biri bile yanlışsa YANLIŞ döndürür.
• YADA (OR): Koşullardan en az biri doğruysa DOĞRU, hepsi yanlışsa YANLIŞ döndürür.
• DEĞİL (NOT): Verilen mantıksal değeri tersine çevirir.

Bu işlevlerin kendisi yalnızca DOĞRU ya da YANLIŞ üretir; hücrede okunur bir sonuç görmek için EĞER ile birlikte kullanılırlar. Satışı 50.000 ve üzeri olup müşteri puanı da en az 4 olan personele prim vermek için:
İki koşuldan yalnızca birinin sağlanması yeterliyse VE yerine YADA yazmanız yeterlidir. Daha karmaşık kurallarda VE ve YADA'yı iç içe kullanabilirsiniz; parantezleri doğru kapattığınızdan emin olun.

Hücreye hatalı veri girişi nasıl engellenir​

Mantıksal koşullar yalnızca sonuç hesaplamakla kalmaz, girişi de denetler. Veri > Veri Araçları > Veri Doğrulama (Data > Data Tools > Data Validation) penceresinde Ayarlar sekmesindeki İzin verilen kutusundan Özel (Custom) seçeneğini seçin ve Formül kutusuna DOĞRU ya da YANLIŞ döndüren bir formül yazın. Formül DOĞRU ise giriş kabul edilir, YANLIŞ ise reddedilir. Formülü seçili aralığın ilk hücresine göre yazın; örneğin B2:B20 aralığını seçtiyseniz B2'ye başvurun. Yalnızca sıfırdan büyük sayıların girilmesine izin vermek için:
Hata Uyarısı (Error Alert) sekmesinde kullanıcıya gösterilecek başlık ve iletiyi de yazabilirsiniz.
Mevcut verilerdeki sorunlu hücreleri görsel olarak işaretlemek için Giriş > Stiller > Koşullu Biçimlendirme > Yeni Kural (Home > Styles > Conditional Formatting > New Rule) yolunu izleyip Biçimlendirilecek hücreleri belirlemek için formül kullan seçeneğiyle aynı tür formülleri kullanabilirsiniz. Veri doğrulama, daha önce girilmiş verileri denetlemez; bunun için Veri Doğrulama düğmesinin açılır menüsündeki Geçersiz Verileri Daire İçine Al (Circle Invalid Data) komutunu kullanabilirsiniz.

1. EĞER ile geçti kaldı sonucu​

Tabloda öğrencilerin vize ve final notları yer alıyor. D sütununda ortalamayı hesaplıyor, E sütununda ortalaması 50 ve üzerinde olanlara Geçti, diğerlerine Kaldı yazdırıyoruz.
Can Aydın'ın ortalaması 50,0 olduğu için sonucu Geçti olur; işlevde büyük eşittir işareti kullanıldığından sınır değerdeki ortalama da koşulu sağlar. Elif Çelik'in ortalaması 47,5 olduğundan sonucu Kaldı görünür. Eşiği değiştirmek için formülde yalnızca sayıyı güncellemeniz yeterlidir.

2. VE ve YADA ile prim kuralı​

Satış temsilcilerinin satış tutarı ve müşteri memnuniyet puanı listelenmiştir. Prim için satışın en az 50.000 TL ve puanın en az 4 olması gerekiyor; satışı 100.000 TL ve üzeri olan ya da tam puan alan personel ayrıca ek ödül alıyor.
VE işlevi iki koşulun birlikte sağlanmasını ister. Murat Koç'un satışı yüksek olsa da puanı 4'ün altında olduğu için prim durumu Prim yok çıkar. Aynı kişi satışı 100.000 TL üzerinde olduğundan ek ödül sütununda Ödül sonucunu alır, çünkü YADA işlevinde tek bir koşulun sağlanması yeterlidir. Deniz Polat için prim durumu Prim var, ek ödül durumu Ödül olur.

3. Sipariş girişini denetleme​

Sipariş listesinde adet sütununa bazı hatalı değerler girilmiş: metin, sıfır ve negatif sayı. C sütunundaki formül, adedin sayı ve sıfırdan büyük olup olmadığını denetler. Aynı mantığı veri doğrulamanın Özel kuralında da kullanabilirsiniz.
Defter satırında adet metin olarak girildiği için sonuç Hatalı giriş olur. Silgi satırında adet sıfır olduğundan sonuç Hatalı giriş, Ataç satırında ise negatif değer nedeniyle Hatalı giriş görünür. Kalem satırı ise Geçerli sonucunu verir. Aynı koşulu B2:B7 aralığına veri doğrulama Özel kuralı olarak tanımlarsanız hatalı değerler hücreye hiç girilemez.

Sık sorulan sorular​

EĞER işlevini kaç kez iç içe yazabilirim?
Excel 2007 ve sonraki sürümlerde 64 düzeye kadar iç içe EĞER yazılabilir. Ancak bu kadar derin formülleri okumak zordur; çok sayıda sonuç varsa ÇOKEĞER ya da bir arama tablosu daha sağlıklıdır.
VE ile YADA aynı formülde kullanılabilir mi?
Evet. Örneğin VE işlevinin içine bir YADA işlevi koyarak hem zorunlu hem alternatif koşulları tek formülde birleştirebilirsiniz.
Formülüm neden #AD? hatası veriyor?
Genellikle işlev adı yanlış yazılmıştır ya da metin sonuç çift tırnak içine alınmamıştır. Türkçe Excel'de işlev adlarının Türkçe yazılması gerektiğini de unutmayın.
Veri doğrulama kopyalanıp yapıştırılan değerleri de denetler mi?
Hayır. Başka bir yerden yapıştırılan veriler doğrulama kuralını geçersiz kılabilir; bu durumda geçersiz verileri daire içine alma özelliğini kullanın.

Kullanırken dikkat edin​

• Metin sonuçları tırnak içinde yazılmalıdır: Formülde Geçti gibi bir metin döndürecekseniz çift tırnak kullanın. Tırnaksız yazılan sözcük, Excel tarafından işlev ya da ad olarak yorumlanır ve #AD? hatası görürsünüz.
• Ayırıcı karakter bölgesel ayarlara bağlıdır: Türkçe Excel'de bağımsız değişkenler genellikle noktalı virgülle ayrılır. Bu sayfadaki örnekler bilgisayarınızın liste ayırıcı ayarına göre virgül ya da noktalı virgülle yazılabilir.
• Eşitlik sınırını doğru seçin: Büyüktür ile büyük eşittir arasındaki fark sınır değerlerde sonucu değiştirir. Ortalaması tam olarak eşik değerde olan kayıtların nasıl sonuçlanmasını istediğinizi önceden belirleyin.
• VE ve YADA tüm koşulları değerlendirir: Bu işlevler koşulları sırayla durdurmadan hesaplar. Bir koşul hata üretiyorsa tüm sonuç hata olabilir; böyle durumlarda hatayı EĞERHATA ile yakalayın.
• ÇOKEĞER eski sürümlerde yoktur: ÇOKEĞER işlevi Excel 2016 ve öncesinde bulunmaz. Dosyayı bu sürümleri kullanan kişilerle paylaşacaksanız iç içe EĞER tercih edin.
• Veri doğrulama yapıştırmayı engellemez: Kopyalanıp yapıştırılan değerler doğrulama kuralını aşabilir. Geçersiz Verileri Daire İçine Al komutuyla bu hücreleri sonradan bulabilirsiniz.
• Sayı gibi görünen metinlere dikkat edin: Sola yaslı görünen ya da başında kesme işareti bulunan sayılar metin olarak saklanır ve sayısal karşılaştırmalarda beklenmeyen sonuç verebilir. Bu tür girişleri ESAYIYSA ile denetleyebilirsiniz.
• İlgili konular: EĞER, VE, YADA, DEĞİL, ÇOKEĞER, EĞERHATA, ESAYIYSA, EĞERSAY, Koşullu Biçimlendirme, Veri Doğrulama ve Geçersiz Verileri Daire İçine Al komutu.

Örneklerdeki tabloları indirilebilir Excel dosyasında kendiniz de deneyebilirsiniz.