Karşılaştırma Eğilim ve Oran İçin Grafik Seçme

Grafik seçme (Choosing a chart type), verinin vermek istediği mesaja göre doğru grafik türünü belirleme işidir. Excel'de kategorileri karşılaştırmak için çubuk ya da sütun grafiği, zaman içindeki eğilimi göstermek için çizgi grafiği, bir bütünün parçalarını göstermek için pasta grafiği seçin. Alan grafiği ise zaman içinde değişen büyüklüğü ya da toplama katkıyı vurgulamak istediğinizde işe yarar.

Hangi veri için hangi grafik türünü seçmeli​

Önce sorunuzu belirleyin, sonra grafiği seçin. Her grafik türü farklı bir soruya cevap verir:

• Karşılaştırma: Şehir, ürün ya da personel gibi kategorilerin değerlerini yan yana koymak için sütun (dikey) veya çubuk (yatay) grafiği kullanın. Kategori adları uzunsa yatay çubuk daha okunaklıdır.
• Eğilim: Aylar, yıllar gibi sıralı zaman dilimlerinde artış, azalış ve dalgalanmayı görmek için çizgi grafiği kullanın. Çok sayıda dönem varsa çizgi, sütundan daha temiz görünür.
• Oran: Parçaların toplam içindeki payını göstermek için pasta grafiği kullanın. Bütçe dağılımı, anket sonuçları ve pazar payı tipik örneklerdir.
• Birikim ve toplam etkisi: Zaman içinde büyüklüğün nasıl değiştiğini vurgulamak için alan grafiği, birden fazla serinin toplama katkısını göstermek için yığılmış alan grafiği kullanın.

Sütun grafikle zaman serisi de gösterebilirsiniz; ancak amacınız dönemler arası eğilimi okutmaksa çizgi grafiği genellikle daha iyi sonuç verir.

Excel'de grafik nasıl eklenir ve türü nasıl değiştirilir​

Verinizi başlıklarıyla birlikte seçin ve Ekle > Grafikler (Insert > Charts) grubundan istediğiniz türü tıklayın. Hangi türü seçeceğinizden emin değilseniz Ekle > Grafikler > Önerilen Grafikler (Insert > Charts > Recommended Charts) komutu, verinize uygun örnek grafikleri önizlemeyle sunar.

Grafik eklendikten sonra türünü değiştirmek için grafiği seçin, Grafik Tasarımı > Tür > Grafik Türünü Değiştir (Chart Design > Type > Change Chart Type) komutunu kullanın. Hangi hücrelerin grafiğe girdiğini Veri Seç (Select Data) penceresinden düzenleyebilirsiniz. Seçili veriden hızla varsayılan türde grafik üretmek için Alt+F1 tuşlarını (aynı sayfada gömülü grafik) ya da F11 tuşunu (ayrı grafik sayfası) kullanabilirsiniz.

Grafik her zaman tablodaki sayılara bağlıdır. Tablodaki bir değeri ya da formülü değiştirdiğinizde grafik kendiliğinden güncellenir.

Pasta ve alan grafiğinde dikkat edilecekler​

Pasta grafiği yalnızca tek bir veri serisini gösterir. Negatif değerleri göstermez, sıfır değerler ise dilim olarak görünmez. Dilim sayısı arttıkça dilimleri ayırt etmek zorlaşır; en fazla beş altı dilim kullanın, küçük kalemleri Diğer başlığı altında toplayın.

Pasta grafiği yüzdeleri kendisi de hesaplayabilir: dilimlere sağ tıklayıp Veri Etiketleri Ekle (Add Data Labels) dedikten sonra etiket seçeneklerinde yüzde kutusunu işaretleyin. Payları tabloda da görmek isterseniz her kalemin payını şu formülle bulun:
Formülde toplam aralığı mutlak başvuruyla ($) sabitlendiği için aşağı doğru kopyalandığında her kalem aynı toplama bölünür.

Alan grafiğinde birden fazla seri varsa öndeki seri arkadakini kapatabilir. Bu durumda yığılmış alan grafiğini seçin ya da dolgu saydamlığını artırın. Alan grafiği yalnızca sıralı verilerde, özellikle zaman serilerinde anlamlıdır.

1. Şehirleri karşılaştırmak için sütun grafiği​

Altı şehrin satış tutarı ve hedefi tabloda yer alıyor. D sütunundaki formül gerçekleşme oranını, son satır ise toplamı hesaplar. Şehirleri karşılaştırmak için A1:B7 aralığını seçin ve Ekle > Grafikler grubundan Kümelenmiş Sütun grafiğini ekleyin.
İstanbul'un gerçekleşme oranı %108, Ankara'nınki %95 olarak hesaplandı; hedefin altında kalan şehirleri oran sütunundan hemen ayırt edebilirsiniz. Toplam satış 1.555.000,00, genel gerçekleşme oranı ise %101 oldu. Toplam satırını grafiğe dahil etmeyin; aksi halde diğer şehirlerin sütunları küçük görünür.

2. Aylık eğilim için çizgi grafiği​

On aylık satış tutarlarının yanında önceki aya göre değişim ve üç aylık hareketli ortalama hesaplanıyor. Eğilimi görmek için A1:B11 aralığını seçip Ekle > Grafikler grubundan Çizgi grafiğini ekleyin; isterseniz D sütununu da ikinci bir seri olarak ekleyin.
Şubat ayındaki değişim %6,7, Mart ayındaki değişim -%7,0 olarak hesaplandı; dalgalanmayı çizgi grafiğinde net görürsünüz. Ekim ayı için üç aylık ortalama 162.666,67 oldu. Hareketli ortalama serisini aynı grafiğe eklediğinizde aylık iniş çıkışlar yumuşar ve genel yön daha rahat okunur. Ocak ve Şubat için ortalama hesaplanmadığından bu hücreler boş bırakıldı.

3. Bütçe dağılımı için pasta grafiği​

Beş gider kaleminin tutarı girildi, pay sütunu her kalemin toplam içindeki oranını hesaplıyor. Pasta grafiği için A1:A6 ve C1:C6 aralığını Ctrl tuşuyla birlikte seçin, sonra Ekle > Grafikler grubundan Pasta grafiğini ekleyin. Toplam satırını seçime katmayın.
Personel kaleminin payı %48, kira kaleminin payı %21 olarak hesaplandı; pay sütununun toplamı %100 çıkar. Toplam bütçe 870.000,00 tutarındadır. Pasta grafiğinde dilimleri büyükten küçüğe sıralamak okunabilirliği artırır. Veri etiketlerinde kategori adı ve yüzdeyi birlikte gösterirseniz ayrıca gösterge aramaya gerek kalmaz.

Sık sorulan sorular​

Aylık satışlar için sütun mu çizgi mi seçmeliyim?
Aylar arasındaki tek tek farkları karşılaştırmak istiyorsanız sütun, genel yönü ve eğilimi göstermek istiyorsanız çizgi grafiğini seçin. Dönem sayısı arttıkça çizgi daha okunaklı olur.

Pasta grafiğinde kaç dilim olmalı?
Kesin bir sınır yoktur; ancak beş altı dilimden sonra okunabilirlik düşer. Küçük kalemleri birleştirin ya da çubuk grafiğine geçin.

Grafik türünü sonradan değiştirebilir miyim?
Evet. Grafiği seçip Grafik Türünü Değiştir komutunu kullanın; veri, başlıklar ve biçimlendirmenin büyük bölümü korunur.

Pasta grafiğinde negatif değer gösterilir mi?
Hayır. Negatif değerler pasta grafiğinde doğru gösterilemez; bu tür veri için sütun ya da çubuk grafiği kullanın.

Kullanırken dikkat edin​

• Amaca göre seçin, görünüşe göre değil: Grafik türünü etkileyici durduğu için seçmeyin. Önce okurun hangi soruya cevap arayacağını belirleyin; karşılaştırma, eğilim ve oran sorularının her biri farklı bir grafik türü gerektirir.
• Çok serili pasta grafiği yoktur: Pasta grafiği yalnızca ilk veri serisini gösterir. Birden fazla seriyi oranlarıyla karşılaştırmak istiyorsanız yığılmış sütun grafiğini ya da Halka grafiğini (Doughnut) kullanın.
• Eksen başlangıcını değiştirmeyin: Sütun ve çubuk grafiklerde dikey eksenin sıfırdan başlamaması farkları olduğundan büyük gösterir. Bu grafiklerde ekseni sıfırdan başlatın; çizgi grafiklerinde ise dar bir aralık kullanmak daha kabul edilebilirdir.
• Toplam satırını grafik aralığına katmayın: Seçimi yaparken Toplam satırını da alırsanız grafikte toplam ayrı bir sütun ya da dilim olarak belirir ve diğer değerleri küçültür. Aralığı yalnızca veri satırlarıyla sınırlayın.
• Excel sürümü farkı: Önerilen Grafikler komutu Excel 2013 ve sonrasında bulunur. Eski sürümlerde türü Ekle sekmesinden kendiniz seçmeniz gerekir. Menü adları sürüme göre küçük farklılık gösterebilir.
• İlgili konular:
  • Önerilen Grafikler: Verinize uygun grafik türlerini önizlemeyle gösterir.
  • Grafik Türünü Değiştir: Hazır grafiğin türünü sonradan değiştirir.
  • Mini Grafikler (Sparklines): Hücre içinde küçük çizgi ya da sütun grafiği gösterir.
  • Koşullu Biçimlendirme: Veri çubukları ve renk ölçekleriyle tablo içinde görsel karşılaştırma sağlar.
  • TOPLA: Pay hesabında toplam almak için kullanılır.
  • ORTALAMA: Hareketli ortalama hesabında kullanılır.
  • EĞİLİM: Doğrusal eğilim değerlerini hesaplar.
  • MAK: En yüksek değeri bulur.

Örneklerdeki tabloları indirilebilir Excel dosyasında kendiniz de deneyebilirsiniz.