Temel Aritmetik ve İstatistik İşlemlerini Formülle Yapma

Temel aritmetik ve istatistik işlemlerini formülle yapma (basic arithmetic and statistics formulas), Excel'de dört işlemi, ortalama gibi özet değerleri ve metin birleştirme işlerini hücre başvurularıyla otomatik hesaplatmaktır. Her formül eşittir işaretiyle başlar; işleçler (artı, eksi, yıldız, eğik çizgi) ve TOPLA, ORTALAMA, ORTANCA, MAK, MİN gibi işlevlerle sonuç elde edilir. Kaynak veri değiştiğinde sonuçlar kendiliğinden güncellenir.

Excel'de dört işlem nasıl yapılır?​

Excel'de her formül eşittir işaretiyle başlar. Ardından sayılar, hücre adresleri ve işleçler yazılır. Dört temel işlem için şu işleçler kullanılır:

• Toplama: artı işareti
• Çıkarma: eksi işareti
• Çarpma: yıldız işareti
• Bölme: eğik çizgi
• Üs alma: düzeltme işareti (^)

Bir formülde birden çok işlem varsa Excel önce parantez içini, sonra üs almayı, ardından çarpma ve bölmeyi, en son toplama ve çıkarmayı yapar. Farklı bir sıra istiyorsanız ilgili bölümü parantez içine alın.

Birden çok hücreyi toplamak için tek tek artı işareti yazmak yerine aralık verip TOPLA (SUM) işlevini kullanın:
Bir aralıktaki sayıların tamamını çarpmak için ÇARPIM (PRODUCT) işlevi vardır. Çıkarma ve bölme için ise işlev yerine işleç kullanılır; örneğin satış fiyatından maliyeti çıkarıp sonucu satış fiyatına bölerek kar oranını bulabilirsiniz.

Ortalama, ortanca, mod, en büyük ve en küçük değer​

Bir veri kümesini özetlemek için şu istatistik işlevlerini kullanabilirsiniz:

• ORTALAMA (AVERAGE): Sayıların aritmetik ortalamasını verir.
• ORTANCA (MEDIAN): Değerler küçükten büyüğe sıralandığında ortada kalan sayıdır. Değer sayısı çiftse ortadaki iki sayının ortalamasını döndürür.
• ENÇOK_OLAN (MODE): En sık tekrar eden değeri verir. Hiçbir değer tekrar etmiyorsa #YOK hatası döner.
• MAK (MAX): En büyük değeri verir.
• MİN (MIN): En küçük değeri verir.

Örnek olarak B2:B9 aralığının ortalamasını şöyle alırsınız:
ORTALAMA, aralıktaki boş hücreleri ve metinleri yok sayar; ancak sıfır değerini sayı olarak hesaba katar. Ortalama çok uç değerlerden etkilenir. Veride çok yüksek ya da çok düşük birkaç değer varsa ORTANCA daha dengeli bir fikir verir.

Metin birleştirme ve ayrıştırma​

Metinlerle çalışırken en pratik yöntem, birleştirme işleci olan ve işaretidir (&). İki hücredeki metni aralarına boşluk koyarak birleştirmek için şunu yazın:
Birleştirme için BİRLEŞTİR (CONCATENATE) ve ayırıcıyla birleştiren METİNBİRLEŞTİR (TEXTJOIN) işlevleri de vardır.

Bir metnin belirli bölümünü almak için SOLDAN (LEFT), SAĞDAN (RIGHT) ve PARÇAAL (MID) işlevlerini kullanın. Örneğin D2 hücresindeki koddan dördüncü karakterden başlayarak dört karakter almak için:
Bu işlevler sonucu her zaman metin olarak döndürür. Çıkan değerle hesap yapacaksanız DEĞER (VALUE) işleviyle sayıya çevirin.

1. Dört işlemle ciro ve kar oranı hesaplama​

Bir mutfak ürünleri satıcısının adet, satış fiyatı ve birim maliyet bilgileri girilmiştir. Ciro için adetle fiyatı çarpacak, kar oranı için fiyattan maliyeti çıkarıp fiyata böleceksiniz. Ciro sütununa E2 hücresinden başlayarak adet ile satış fiyatının çarpımını, F2 hücresinden başlayarak ise fark bölü satış fiyatı formülünü yazın. Son satırda toplam adedi ve toplam ciroyu TOPLA ile bulun.
Ciro sütunu her satırda adedi satış fiyatıyla çarpar; ilk ürün için sonuç 3.000,00 olur. Kar oranı, satış fiyatı ile maliyet arasındaki farkı satış fiyatına böler ve ilk üründe %40,0 çıkar. Toplam satırı toplam adedi 360, toplam cirosunu ise 43.300,00 olarak verir. Formülleri aşağı kopyalarken hücre başvuruları satıra göre kendiliğinden güncellenir.

2. Satış adetlerinde istatistik özeti​

Sekiz satış temsilcisinin aylık satış adetleri B sütunundadır. Sağ taraftaki Ölçüt sütununa ölçüt adlarını yazın; Sonuç sütununa ise ORTALAMA, ORTANCA, ENÇOK_OLAN, MAK, MİN ve TOPLA işlevlerini B2:B9 aralığına uygulayarak girin.
Ortalama 48,25, ortanca 51,00 olarak hesaplanır. Aradaki farkın nedeni, ortalamanın tüm değerlerin toplamına dayanması, ortancanın ise sıralı verinin ortasına bakmasıdır. En sık tekrar eden satış adedi 55, en yüksek değer 61, en düşük değer 33 ve toplam satış 386 olarak görünür. Bu işlevler B sütununa yeni değer eklediğinizde, aralığı genişlettiğiniz takdirde güncel sonucu verir.

3. Ad birleştirme ve sicil kodunu ayrıştırma​

Ad ve soyad ayrı sütunlardadır; sicil kodu ise departman kısaltması, kayıt yılı ve sıra numarasından oluşur. C sütununda ad ve soyadı birleştirecek, E sütununda kodun ilk iki karakterini, F sütununda ise kayıt yılını ayrıştıracaksınız.
C2 hücresindeki birleştirme formülü ad ile soyadı aralarında boşluk bırakarak getirir ve sonuç Ayşe Yılmaz olur. SOLDAN işlevi sicil kodunun ilk iki karakterini alır; ilk satırda IK çıkar. PARÇAAL işlevi dördüncü karakterden başlayarak dört karakter aldığı için kayıt yılı 2021 olarak ayrışır. Bu sonuç metin olduğundan yıl üzerinden hesap yapacaksanız DEĞER işleviyle sayıya çevirin.

Sık sorulan sorular​

Formülü yazdım ama sonuç yerine formülün kendisi görünüyor, neden?
Hücrenin biçimi büyük olasılıkla Metin'dir ya da formülün başındaki eşittir işareti eksiktir. Hücre biçimini Genel yapın, hücreye çift tıklayıp Enter tuşuna basın.

Yüzde nasıl hesaplanır?
Parçayı bütüne bölün ve hücre biçimini Yüzde yapın. Bir tutarın belirli bir yüzdesini bulmak için tutarı oranla çarpın.

ORTALAMA sıfırları da hesaba katar mı?
Evet. Sıfır geçerli bir sayıdır ve ortalamaya dahil edilir. Boş hücreler ve metinler ise hesaba katılmaz.

Sonuç neden #SAYI/0! hatası veriyor?
Bölen sıfır ya da boş olduğunda bu hata oluşur. Bölen hücreyi kontrol edin veya formülü EĞERHATA (IFERROR) işleviyle sarmalayın.

Kullanırken dikkat edin​

• Sayılar metin olarak kaydedilmişse: Hücrede sol hizalı görünen ya da köşesinde yeşil üçgen bulunan sayılar metin olarak saklanıyor olabilir. TOPLA ve ORTALAMA gibi işlevler bu değerleri saymaz. Hücre biçimini Genel yapıp değeri yeniden girin ya da uyarı simgesindeki Sayıya Dönüştür seçeneğini kullanın.
• Hücre başvurusunu sabitleyin: Formülü aşağı veya yana kopyalarken başvurular kayar. Sabit kalmasını istediğiniz hücre için (örneğin tek bir oran hücresi) başvuruyu yazarken F4 tuşuna basarak mutlak başvuruya çevirin.
• Sıfıra bölmeye dikkat edin: Bölen sıfır ya da boşsa sonuç #SAYI/0! hatası olur. Veri tamamlanmamış olabilecek tablolarda bölme formülünü EĞERHATA işleviyle sarmalayarak hata yerine boş değer göstermek mümkündür.
• Otomatik Toplam kısayolu: Toplamı hızla almak için sayıların altındaki hücreyi seçip Giriş > Düzenleme > Otomatik Toplam (Home > Editing > AutoSum) düğmesine tıklayın. Alt tuşuna basılı tutup eşittir tuşuna basmak da aynı işi görür. Excel aralığı kendisi önerir; yine de seçilen aralığı kontrol edin.
• Ortalama ve ortancayı birlikte değerlendirin: Veride çok uç değerler varsa ortalama yanıltıcı olabilir. Böyle durumlarda ORTANCA ile karşılaştırarak veri dağılımı hakkında daha sağlıklı bir yorum yapabilirsiniz.
• ENÇOK_OLAN işlevinin sınırı: Veri kümesinde tekrar eden hiçbir değer yoksa ENÇOK_OLAN #YOK hatası döndürür. Birden çok değer eşit sıklıktaysa ilk karşılaştığı değeri verir.
• İlgili konular:
  • İşlevler: TOPLA, ÇARPIM, ORTALAMA, ORTANCA, ENÇOK_OLAN, MAK, MİN, BAĞ_DEĞ_SAY, ÇOKETOPLA, EĞER, EĞERHATA
  • Metin işlevleri: BİRLEŞTİR, METİNBİRLEŞTİR, SOLDAN, SAĞDAN, PARÇAAL, DEĞER
  • Özellikler: Otomatik Toplam, hücre başvuru türleri (göreli ve mutlak), Formüller sekmesindeki İşlev Kitaplığı

Örneklerdeki tabloları indirilebilir Excel dosyasında kendiniz de deneyebilirsiniz.