Veri Modelini Yönet

Veri Modelini Yönet (Manage Data Model), çalışma kitabındaki gömülü veri modelini açan ve düzenlemenizi sağlayan komuttur. Veri modeli, birbiriyle ilişkilendirilmiş birden çok tabloyu tek bir kitapta tutar. Böylece DÜŞEYARA kullanmadan bu tablolardan tek bir özet tablo ya da grafik oluşturabilirsiniz.

Nerede bulunur​

Komuta Excel şeridinden birkaç yoldan ulaşabilirsiniz:

• Veri > Veri Araçları > Veri Modelini Yönet: (Data > Data Tools > Manage Data Model) Sürümünüzde bu düğme varsa Power Pivot penceresini açar.
• Power Pivot > Veri Modeli > Yönet: (Power Pivot > Data Model > Manage) Power Pivot sekmesi etkinse aynı pencereyi açar.
• Giriş > Tablo olarak biçimlendir ile hazırlanan tablolar: Tabloyu modele eklediğinizde komut bu tabloyu da gösterir.

Power Pivot sekmesini göremiyorsanız Dosya > Seçenekler > Eklentiler (File > Options > Add-ins) yolunda Yönet kutusundan COM Eklentileri (COM Add-ins) seçin ve Microsoft Power Pivot for Excel eklentisini işaretleyin. Komutun ve Power Pivot penceresinin kapsamı Excel sürümüne ve lisansa göre değişir. Bazı sürümlerde veri modeli yalnızca özet tablo arka planında çalışır.

Nasıl kullanılır​

Önce tablolarınızı hazırlayın, sonra modele ekleyip ilişkilendirin:

• Tabloları hazırlayın: Her veri aralığını Ekle > Tablo (Insert > Table) ile tabloya dönüştürün ve Tablo Tasarımı (Table Design) sekmesinden anlamlı bir ad verin.
• Modele ekleyin: Tabloda bir hücre seçip Power Pivot sekmesinde Veri Modeline Ekle (Add to Data Model) düğmesini kullanın. Özet tablo oluştururken Bu verileri Veri Modeline ekle (Add this data to the Data Model) kutusunu da işaretleyebilirsiniz.
• Pencereyi açın: Veri Modelini Yönet komutuna tıklayın. Her tablo, pencerenin altında ayrı bir sekme olarak görünür.
• İlişki kurun: Pencerede Giriş > Diyagram Görünümü (Home > Diagram View) ile tabloları kutu olarak görün ve ortak sütunu bir tablodan diğerine sürükleyin. İsterseniz Tasarım > İlişki Oluştur (Design > Create Relationship) komutunu da kullanabilirsiniz.
• Raporlayın: Excel'e dönüp Ekle > Özet Tablo > Bu Çalışma Kitabının Veri Modelinden (Insert > PivotTable > From Data Model) yolunu izleyin. Alan listesinde tüm tablolar birlikte görünür.

Veri modelinin ayrıntıları​

İlişkide bir taraf arama tablosudur (örneğin Ürünler). Bu tablodaki anahtar sütun her değeri yalnızca bir kez içermelidir. Diğer taraf çok tarafıdır (örneğin Satışlar) ve aynı anahtarı birçok kez tekrar edebilir. Excel iki tablo arasında yalnızca bir sütun çifti üzerinden etkin ilişki tutar, bu yüzden anahtar sütunlarında veri türleri aynı olmalıdır.
Model içinde hesaplanmış sütunlar ve ölçüler (measures) tanımlayabilirsiniz. Bunlar DAX diliyle yazılır. Örneğin bir ölçü SUM, DISTINCTCOUNT ya da CALCULATE gibi işlevlerle toplam, farklı müşteri sayısı ve koşullu toplam üretebilir. Ölçüler özet tabloda alan olarak kullanılır.
Model veriyi sıkıştırarak kitabın içinde saklar. Bu yüzden milyonlarca satırı çalışma sayfasına yazmadan analiz edebilirsiniz. Sayfa sınırı olan 1.048.576 satır, modeldeki tablolar için geçerli değildir. Ancak dosya boyutu ve bellek kullanımı artar. Çok büyük modellerde 64 bit Excel kullanmanız önerilir.

1. İlişkilendirilecek iki tabloyu hazırlama​

Bir satış tablosu ile bir ürün tablosu, ortak Ürün Kodu sütunuyla ilişkilendirilecektir. Excel'de her aralığı seçip Ekle > Tablo komutuyla tabloya çevirin, ardından Power Pivot sekmesinde Veri Modeline Ekle düğmesine tıklayın. Son olarak Veri Modelini Yönet penceresinde Diyagram Görünümü ile Ürün Kodu sütununu iki tablo arasında sürükleyin. Örnek dosyada iki tablo hazır gelir. Modele ekleme ve ilişki kurma adımlarını siz yapın.
Soldaki tablo satış hareketlerini (çok tarafı), sağdaki tablo ise her ürünü yalnızca bir kez içeren ürün listesini (bir tarafı) gösterir. Veri modelinde tblUrun tablosundaki Ürün Kodu sütunu ile tblSatis tablosundaki Ürün Kodu sütunu ilişkilendirilince özet tabloda satış adetlerini Ürün Adı ve Kategori alanlarına göre toplayabilirsiniz.

2. Takvim tablosu ile tarih ilişkisi​

Zaman analizinde satış tablosunun yanına ayrı bir tarih (takvim) tablosu eklenir. Tarih sütunlarını ilişkilendirerek yıl ve ay gibi alanlarla raporlama yapılır. Örnekte takvim tablosundaki Yıl ve Ay No sütunları YEAR ve MONTH işlevleriyle üretilmiştir. İki tabloyu modele ekleyip Veri Modelini Yönet penceresinde Tarih sütunlarını ilişkilendirebilirsiniz. Örnek kısa tutulmuştur. Gerçek bir takvim tablosu aralıktaki her günü içerir.
Takvim tablosunun ilk satırı için Yıl sütunu 2024, Ay No sütunu 1 değerini üretir. Tarih sütunları modelde ilişkilendirilince özet tabloda Tutar alanını yıla ve aya göre gruplayabilirsiniz. İşlem tablosunda bu sütunları ayrıca tutmanız gerekmez.

3. Anahtar sütunda yineleme denetimi​

Veri modelinde arama tarafındaki anahtar sütun benzersiz olmalıdır. İlişki kurmadan önce bunu COUNTIF ile denetleyebilirsiniz. Örnekte Kontrol sütunu her Müşteri Kodunun listede kaç kez geçtiğini sayar. Yinelenen kodlar ayrıca koşullu biçimlendirmeyle işaretlenmiştir. Kodları düzelttikten sonra tabloyu modele ekleyip Veri Modelini Yönet penceresinde ilişki kurun.
M002 kodu iki farklı müşteride geçtiği için 2 ve 2 hücreleri birden büyük bir sayı verir ve bu kodlar renkli görünür. Bu tablo bir tarafı olarak ilişkide kullanılırsa Excel yinelenen değerler nedeniyle ilişkiyi kabul etmez. Kodlardan birini benzersiz yapınca Kontrol sütunu her satırda 1 olur.

Kullanırken dikkat edin​

• Anahtar sütunlar benzersiz olmalı: İlişkinin bir tarafındaki sütunda yinelenen ya da boş değerler varsa ilişki kurulamaz veya yanlış sonuç verir. İlişki kurmadan önce kaynak tabloyu temizleyin.
• Veri türleri uyuşmalı: Bir tabloda sayı, diğerinde metin olarak tutulan kodlar eşleşmez. Anahtar sütunların veri türünü Power Pivot penceresindeki Giriş sekmesinden kontrol edin.
• Kaynak veri değişince yenileyin: Modele eklenen tablolar kaynak aralığın bağlantılı kopyasıdır. Tabloda değişiklik yaptıktan sonra özet tabloyu veya Veri > Tümünü Yenile (Data > Refresh All) komutunu kullanarak modeli güncelleyin.
• Sürüm ve lisans farkları: Veri Modelini Yönet düğmesi ve Power Pivot penceresi Excel sürümüne göre değişir. Düğmeyi göremiyorsanız COM Eklentileri listesinden Power Pivot eklentisini etkinleştirin. Sürümünüz bu özelliği desteklemiyorsa özet tablo yine de veri modeli ile çalışabilir, ancak düzenleme penceresi açılmayabilir.
• Dosya boyutu ve paylaşım: Veri modeli kitabın içinde saklanır ve dosya boyutunu büyütür. Kitabı paylaşacağınız kişilerin Excel sürümünün veri modelini desteklediğinden emin olun. Kullanmadığınız sütunları modelden çıkarmak boyutu küçültür.
• İlgili konular: Tablo (Table), Özet Tablo (PivotTable), İlişkiler (Relationships), Power Pivot, Power Query, DAX ölçüleri, Tümünü Yenile, DÜŞEYARA, ÇAPRAZARA, EĞERSAY ve YIL işlevleri.

Örneklerdeki tabloları indirilebilir Excel dosyasında kendiniz de deneyebilirsiniz.