Excel Temel İşlevleriyle Sayı Metin Tarih İşleme

Excel temel işlevleriyle sayı, metin ve tarih işleme (Basic functions for numbers, text and dates), verilerinizi yuvarlama, bölme, parçalama, birleştirme ve tarih hesaplama gibi işlemlerle düzenli ve analiz edilebilir hale getirmenizi sağlar. Sayılar için YUVARLA ve MOD, metinler için SOLDAN ve YAZIM.DÜZENİ, tarihler için BUGÜN ve SERİAY gibi işlevler bu işin temelini oluşturur. Bu sayfada işlevlerin ne işe yaradığını ve örnek tablolarla nasıl birlikte kullanılacağını bulacaksınız.

Sayı verilerini işleyen temel işlevler​

Sayısal verilerde önce toplama, çıkarma, çarpma ve bölme işleçlerini, sonra da aşağıdaki işlevleri kullanırsınız. İşlevlere Formüller > İşlev Kitaplığı (Formulas > Function Library) grubundan ya da formül çubuğunun yanındaki İşlev Ekle (Insert Function) düğmesinden ulaşabilirsiniz.

• YUVARLA (ROUND): Sayıyı belirttiğiniz basamak sayısına yuvarlar.
• AŞAĞIYUVARLA (ROUNDDOWN): Sayıyı her zaman sıfıra doğru, yani aşağı yuvarlar.
• MOD (MOD): Bir sayıyı bölenle böldüğünüzde kalanı verir; koli artığı ya da tek-çift ayrımı için kullanışlıdır.
• KAREKÖK (SQRT), KUVVET (POWER), MUTLAK (ABS): Karekök, üs alma ve mutlak değer hesaplar.
• ORTALAMA (AVERAGE), BAĞ_DEĞ_SAY (COUNT): Ortalamayı ve sayı içeren hücrelerin adedini bulur.
• ÇOKEĞERSAY (COUNTIFS), ÇOKEĞERORTALAMA (AVERAGEIFS): Birden fazla ölçüte uyan kayıtları sayar ya da ortalamasını alır.

Bir tutarı en yakın tam sayıya yuvarlamak için şu formülü kullanırsınız:
Basamak bağımsız değişkenine negatif bir değer verirseniz sayı virgülün soluna doğru, yani onlar ve yüzler basamağına yuvarlanır. Hücre biçimi yalnızca görünümü değiştirir; değerin gerçekten değişmesini istiyorsanız YUVARLA kullanın.

Metin verilerini düzenleme ve birleştirme​

Metin işlevleri, farklı kaynaklardan gelen ve düzensiz yazılmış verileri tek biçime getirmenizi sağlar.

• SOLDAN (LEFT), SAĞDAN (RIGHT): Metnin başından ya da sonundan istediğiniz sayıda karakteri alır.
• KIRP (TRIM): Baştaki ve sondaki boşlukları siler, sözcükler arasındaki fazla boşlukları tek boşluğa indirir.
• BÜYÜKHARF (UPPER), KÜÇÜKHARF (LOWER), YAZIM.DÜZENİ (PROPER): Harf büyüklüğünü düzenler; YAZIM.DÜZENİ her sözcüğün ilk harfini büyütür.
• METNEÇEVİR (TEXT): Sayıyı ya da tarihi istediğiniz biçim koduyla metne dönüştürür.
• BİRLEŞTİR (CONCATENATE) ve & işleci: Birden fazla hücredeki metni tek hücrede birleştirir.

İşlevleri iç içe kullanarak bir ad soyad sütununu tek adımda temizleyebilirsiniz:
SOLDAN ve SAĞDAN rakamlardan oluşan bir parça alsa bile sonucu metin olarak verir. Metin biçimli sayıları hesaplamada kullanacaksanız bu durumu göz önünde bulundurun. Türkçe i ve ı harfleri içeren verilerde büyük küçük harf dönüşümünün sonucunu mutlaka kontrol edin. METNEÇEVİR işlevindeki biçim kodları Excel'in dil ayarına göre değişir; Türkçe Excel'de ay için aaaa, gün için gg, yıl için yyyy kullanılır.

Tarih ve saat ile mantıksal işlevler​

Excel tarihleri seri numarası olarak saklar. Bu nedenle bir tarihe gün sayısı ekleyebilir, iki tarihi birbirinden çıkarabilirsiniz. Sonuç sayı olarak görünürse hücreyi Giriş > Sayı (Home > Number) grubundan tarih biçimine çevirin.

• BUGÜN (TODAY), ŞİMDİ (NOW): Güncel tarihi ve saati verir; dosya her hesaplandığında yenilenir.
• TARİH (DATE), ZAMAN (TIME): Ayrı ayrı yazdığınız yıl, ay, gün ya da saat, dakika, saniye değerlerinden tarih ve saat üretir.
• TARİHSAYISI (DATEVALUE): Metin olarak yazılmış tarihi tarih seri numarasına dönüştürür.
• YIL (YEAR), AY (MONTH), GÜN (DAY): Bir tarihten ilgili bölümü ayıklar.
• SERİAY (EOMONTH), SERİTARİH (EDATE): SERİAY, belirtilen kadar ay sonraki ayın son gününü; SERİTARİH aynı günü belirtilen kadar ay ileri ya da geri kaydırarak verir.

Bir tarihten üç ay sonrasını bulmak için şu formülü kullanabilirsiniz:
Sonuçları koşullara göre değiştirmek için mantıksal işlevlerden yararlanırsınız. EĞER (IF) koşula göre iki farklı sonuç döndürür, VE (AND) ile YADA (OR) birden fazla koşulu birlikte değerlendirir, EĞERHATA (IFERROR) hata yerine sizin belirlediğiniz değeri gösterir, İLKEŞLEŞEN (SWITCH) ise bir değeri durum listesiyle karşılaştırır ve Excel 2019 ile sonrasında bulunur. Örneğin tutara göre etiket vermek için:

1. Tutarları yuvarlama ve koli artığı bulma​

Bir kırtasiye siparişinde adet ve birim fiyattan tutarı hesaplayacak, tutarı tam sayıya yuvarlayacak ve ürünlerin 12 adetlik kolilere bölünmesinden artan adedi bulacaksınız. Son satırda tutarların ortalaması yer alır.
Defter satırında tutar 637,50, yuvarlanmış tutar 638 ve 12 adetlik kolilere bölündüğünde artan adet 2 olarak hesaplanır. Zımba satırında tutar 697,50 iken yuvarlanmış değer 698 olur. Tutarların ortalaması 1.685,12 değerindedir. YUVARLA işlevi değeri gerçekten değiştirdiği için sonraki hesaplarda yuvarlanmış değer kullanılır.

2. Metin temizleme, parçalama ve birleştirme​

Sicil kodundaki ilk üç harf bölümü, son dört hane sıra numarasını gösteriyor. Ad soyad sütunu ise farklı harf büyüklükleri ve fazladan boşluklarla girilmiş; bu sütunu düzenleyip bölüm koduyla birleştirerek kart etiketi oluşturacaksınız.
İlk kayıtta düzensiz yazılmış ad Ahmet Kaya biçimine gelir, bölüm kodu MUH, numara 2041 ve birleşik etiket Ahmet Kaya (MUH) olarak oluşur. Büyük harfle yazılmış Mehmet Öztürk kaydı da aynı yöntemle düzenlenir. Numara sütunundaki değer SAĞDAN işlevinin sonucu olduğu için metindir; bu değerle işlem yapacaksanız önce sayıya çevirmeniz gerekir.

3. Teslim tarihi, ay adı ve ay sonu hesabı​

Sipariş tarihine termin gün sayısını ekleyerek teslim tarihini bulacak, siparişin hangi ayda verildiğini ay adıyla gösterecek ve siparişin verildiği ayın son gününü hesaplayacaksınız.
Ankara Gıda siparişinin teslim tarihi 04.02.2024, sipariş ayı Ocak ve o ayın son günü 31.01.2024 olarak bulunur. Tarihlere doğrudan gün sayısı eklenebildiği için teslim tarihi hesabında özel bir işleve gerek kalmaz. Termini 60 gün olan Antalya Turizm siparişinde teslim tarihi 18.08.2024 olur. Ay adını veren METNEÇEVİR işlevinde biçim kodu olarak Türkçe Excel'de aaaa kullanılır.

Sık sorulan sorular​

Tarih yazdım ama hücrede sayı görünüyor, neden? Hücrenin sayı biçimi Genel ya da Sayı olarak ayarlıdır. Hücreyi seçip Giriş > Sayı (Home > Number) grubundan Kısa Tarih ya da Uzun Tarih biçimini seçin.
Sayılar metin olarak saklanıyorsa ne yapmalıyım? Hücrede genellikle yeşil bir uyarı üçgeni görünür. Sütunu seçip Veri > Metni Sütunlara Dönüştür (Data > Text to Columns) komutunda doğrudan Son düğmesine basarak değerleri sayıya çevirebilirsiniz.
YUVARLA ile AŞAĞIYUVARLA arasındaki fark nedir? YUVARLA sayıyı en yakın değere, AŞAĞIYUVARLA ise sıfıra doğru keserek yuvarlar. Örneğin 2,9 sayısını sıfır basamağa yuvarlarsanız YUVARLA 3, AŞAĞIYUVARLA 2 verir.
Türkçe Excel'de formülüm neden hata veriyor? Türkçe Excel'de işlev adları Türkçe yazılır ve bağımsız değişkenler çoğu kurulumda noktalı virgülle ayrılır. İngilizce işlev adı ya da virgül kullandıysanız formül kabul edilmeyebilir.

Kullanırken dikkat edin​

• Sayı gibi görünen metinlere dikkat edin: Dışarıdan aktarılan verilerde rakamlar metin olarak gelebilir ve toplama ya da ortalama işlevleri bu hücreleri dışarıda bırakır. Hücre sola hizalıysa ya da yeşil uyarı üçgeni varsa değerleri sayıya çevirin.
• Biçim ile gerçek değer aynı şey değildir: Sayı biçimiyle iki ondalık gösterdiğinizde hücrenin gerçek değeri değişmez. Toplamların ekranda görünen değerlerle tutması gerekiyorsa YUVARLA işlevini kullanın.
• Formül ve ondalık ayırıcıları bölgesel ayara bağlıdır: Türkçe Excel'de işlev adları Türkçe yazılır ve bağımsız değişkenler çoğu kurulumda noktalı virgülle ayrılır. Dosyayı farklı dil ayarlı bir bilgisayarda açarsanız Excel formülleri otomatik çevirir, ancak metin içindeki biçim kodları çevrilmez.
• BUGÜN ve ŞİMDİ sürekli güncellenir: Bu işlevler dosya her açıldığında ve hesaplandığında yeni değer üretir. Bir kaydın oluşturulduğu tarihi sabit tutmak istiyorsanız tarihi doğrudan yazın ya da Ctrl + ; (noktalı virgül) kısayoluyla girin.
• Tarihleri metin olarak yazmayın: Tarihi tırnak içinde ya da başında kesme işaretiyle yazarsanız Excel onu metin sayar ve tarih hesapları hata verir. Böyle bir veriyle karşılaşırsanız TARİHSAYISI işlevini deneyin.
• İlgili konular:
  • YUVARLA, AŞAĞIYUVARLA, MOD, KAREKÖK, KUVVET, MUTLAK
  • ORTALAMA, BAĞ_DEĞ_SAY, ÇOKEĞERSAY, ÇOKEĞERORTALAMA, ÇOKETOPLA
  • SOLDAN, SAĞDAN, KIRP, BÜYÜKHARF, KÜÇÜKHARF, YAZIM.DÜZENİ, METNEÇEVİR, BİRLEŞTİR
  • BUGÜN, ŞİMDİ, TARİH, ZAMAN, TARİHSAYISI, YIL, AY, GÜN, SERİAY, SERİTARİH
  • EĞER, VE, YADA, EĞERHATA, İLKEŞLEŞEN
  • Veri > Metni Sütunlara Dönüştür (Data > Text to Columns) ve Giriş > Sayı (Home > Number) biçimlendirme seçenekleri

Örneklerdeki tabloları indirilebilir Excel dosyasında kendiniz de deneyebilirsiniz.