Döngüsel Başvuru

Döngüsel Başvuru (Circular Reference), bir formülün hesaplanırken doğrudan ya da başka hücreler üzerinden kendi hücresine geri dönmesi durumudur. Excel böyle bir formülün sonucunu kesin olarak hesaplayamaz; uyarı verir ve çoğu zaman hücrede 0 gösterir. Bu sayfada döngüsel başvurunun nasıl oluştuğunu, nasıl bulunacağını, nasıl düzeltileceğini ve bilinçli kullanımında yinelemeli hesaplamanın nasıl çalıştığını öğreneceksiniz.

Döngüsel başvuru nasıl oluşur​

Excel formülleri bir bağımlılık sırasına göre hesaplar: bir hücrenin sonucu, başvurduğu hücrelerin sonuçlarına bağlıdır. Bu zincir başladığı hücreye geri dönerse hesaplama sonsuz bir döngüye girer. İki türü vardır:

• Doğrudan döngüsel başvuru: Formül kendi hücresini kullanır. Örneğin toplam formülü, toplanan aralığın içindeki bir hücreye yazılırsa oluşur.
• Dolaylı döngüsel başvuru: A hücresi B hücresine, B hücresi de tekrar A hücresine bağlıdır. Zincir üç ya da daha fazla hücreden de oluşabilir; bu nedenle fark etmesi zordur.

Doğrudan döngüye tipik bir örnek, B6 hücresine aşağıdaki formülü yazmaktır:
Aralık B6 hücresini de içerdiği için formül kendi sonucunu toplamaya çalışır.

Excel'in verdiği uyarılar ve bulma yolları​

Döngüsel başvuru içeren bir formülü girdiğinizde Excel bir uyarı penceresi açar. Pencereyi kapattıktan sonra hücre genellikle 0 gösterir. Çalışma kitabında döngü varken durum çubuğunun sol alt köşesinde Döngüsel Başvurular ifadesi ve bir hücre adresi görünür.
Döngüyü bulmak için şu adımları izleyin:

• Formüller > Formül Denetleme > Hata Denetimi > Döngüsel Başvurular (Formulas > Formula Auditing > Error Checking > Circular References) menüsünü açın; Excel döngüye dahil hücrelerin adreslerini listeler.
• Listeden bir adres seçerek ilgili hücreye gidin.
• Formüller > Formül Denetleme > Öncülleri İzle (Trace Precedents) ve Bağımlıları İzle (Trace Dependents) komutlarıyla oklarla zinciri görüntüleyin; döngü çoğunlukla birbirine dönen oklarla ortaya çıkar.
• Formülü, kendi hücresine geri dönmeyecek biçimde düzeltin. Genellikle toplam aralığını daraltmak ya da formülün başvurduğu hücreyi değiştirmek yeterlidir.

Çok sayfalı kitaplarda döngü başka bir sayfadaki hücre üzerinden de kurulabilir; durum çubuğunda yalnızca etkin sayfadaki adres görünebilir, bu yüzden diğer sayfaları da kontrol edin.

Yinelemeli hesaplama: bilinçli döngü​

Bazı hesaplar doğası gereği kendine bağlıdır. Örneğin bonus, bonus düşüldükten sonra kalan kar üzerinden hesaplanıyorsa sonuç kendi değerine bağlı olur. Bu tür durumlarda Excel'in yinelemeli hesaplaması kullanılabilir.

• Dosya > Seçenekler > Formüller (File > Options > Formulas) bölümüne gidin.
• Yinelemeli hesaplamayı etkinleştir (Enable iterative calculation) kutusunu işaretleyin.
• Maksimum Yineleme (Maximum Iterations) kutusu Excel'in formülü en çok kaç kez yeniden hesaplayacağını belirler; varsayılan değer 100'dür.
• Maksimum Değişim (Maximum Change) kutusu, iki hesaplama arasındaki fark bu değerin altına inince Excel'in durmasını sağlar; varsayılan değer 0,001'dir.

Yineleme açıkken Excel döngü uyarısı vermez. Bu ayar Excel uygulamasına aittir ve kitapla birlikte kaydedilir; ancak kitabı açan kişinin Excel oturumunda başka bir kitap önce açıksa o oturumun ayarı geçerli olur. Bu nedenle yinelemeli hesap kullanan dosyaları paylaşırken bu durumu karşı tarafa belirtin.

1. Toplamın kendi aralığına yazılması​

Üç aylık satışların toplamını almak istiyorsunuz. B5 hücresindeki toplam formülünün aralığı yanlışlıkla B2:B5 olarak seçilmiş; yani toplam hücresi kendi toplamına da dahil edilmiştir. Excel bu formülü girdiğinizde döngüsel başvuru uyarısı verir.
B5 hücresindeki formül kendi hücresini de topladığı için Excel bunu çözemez ve hücre 17.400.000,00 değerini gösterir; gerçek toplam hesaplanmaz. Çözüm için formülü SUM(B2:B4) olarak değiştirin; böylece aralık toplam hücresini içermez ve döngü kalkar. Durum çubuğundaki Döngüsel Başvurular uyarısı da kaybolur.

2. Dolaylı döngüden kaçınma​

Satıcının komisyonu satış tutarı üzerinden hesaplanır, net tutar ise satıştan komisyon düşülerek bulunur. Komisyon formülünü net tutara bağlarsanız (D sütunu E sütununa, E sütunu da D sütununa bakar) dolaylı bir döngü oluşur. Aşağıdaki tabloda doğru kurgu vardır: komisyon yalnızca satış tutarı ve orana bağlıdır, net tutar bunların sonucundan hesaplanır.
Komisyon 2.400,00 olarak satış ve orandan hesaplanır, net tutar ise 45.600,00 olarak bu komisyonun düşülmesiyle bulunur. Bağımlılık zinciri tek yönlüdür (satış, komisyon, net tutar), bu nedenle geriye dönen bir başvuru yoktur. Döngü şüphesi olduğunda Öncülleri İzle komutuyla zincirin tek yönlü ilerleyip ilerlemediğini kontrol edebilirsiniz.

3. Yinelemeli hesaplamayla bonus​

Şirket, bonusu bonus düşüldükten sonra kalan karın yüzde 10'u olarak ödüyor. Bu durumda bonus, kendi tutarına bağlıdır; formül doğrudan döngüsel başvuru içerir. Örnek kitapta yinelemeli hesaplama önceden açılmıştır. Kendi dosyanızda bunu Dosya > Seçenekler > Formüller bölümünden etkinleştirmeniz gerekir.
B5 hücresindeki bonus formülü kendi hücresine başvurduğu için yinelemeli hesaplama gerektirir. Excel formülü, değişim Maksimum Değişim değerinin altına inene kadar tekrar tekrar hesaplar ve bonus 3.636,36 değerine yakınsar. Net kar da 36.363,64 olarak bu sonuca göre bulunur. Yineleme kapalı olsaydı Excel döngü uyarısı verir ve doğru sonucu hesaplamazdı.

Kullanırken dikkat edin​

• Her döngü hata değildir ama çoğu hatadır: Bir döngüsel başvuru uyarısı gördüğünüzde önce formülü gözden geçirin. Çoğu durumda aralığın yanlış seçilmesi ya da yanlış hücreye başvurulması sorunun nedenidir. Yinelemeli hesaplamayı yalnızca döngünün bilinçli olduğu durumlarda açın.
• Yinelemeyi açmak hataları gizler: Yinelemeli hesaplama açıkken Excel döngü uyarısı vermez. Bu durumda yanlışlıkla oluşmuş bir döngü fark edilmeden yanlış sonuç üretebilir. Gerekmediğinde ayarı kapalı tutun.
• Yakınsamayan döngülere dikkat edin: Yinelemeli bir formül sonuca yaklaşmıyorsa değer her hesaplamada büyüyerek ya da dalgalanarak gider. Bu durumda Maksimum Yineleme sayısı dolunca Excel o anki değeri gösterir ve bu değer güvenilir olmaz. Formülün mantığını matematiksel olarak doğrulayın.
• Bağımlılık okları ve Hata Denetimi: Döngü hücresini bulamıyorsanız Hata Denetimi altındaki Döngüsel Başvurular listesini kullanın; liste yalnızca ilk döngüyü gösterebilir, biri çözüldüğünde diğeri ortaya çıkabilir. Uyarı kayboluncaya kadar komutu yeniden çalıştırın.
• Dosya paylaşımında ayar farkı: Yinelemeli hesaplama ayarı, kitabı açan kişinin Excel oturumunda geçerli olan ayara göre belirlenir. Aynı dosyayı başka birine gönderdiğinizde karşı tarafta ayar kapalıysa döngü uyarısı görebilir. Dosyaya bir not ekleyerek ayarı belirtin.
• İlgili konular:
  • Öncülleri İzle ve Bağımlıları İzle: Formül bağımlılıklarını oklarla gösterir.
  • Hata Denetimi: Döngüsel Başvurular listesine buradan ulaşılır.
  • Formülleri Göster: Sayfadaki tüm formülleri inceleyerek yanlış aralıkları bulmanıza yardımcı olur.
  • Hesaplama Seçenekleri: Otomatik ve elle hesaplama ile yinelemeli hesaplama ayarları.
  • TOPLA: Aralık toplamı; en sık döngü kaynağı olan işlevlerden biridir.
  • DOLAYLI: Dolaylı başvurular da döngü zincirine dahil olabilir.

Örneklerdeki tabloları indirilebilir Excel dosyasında kendiniz de deneyebilirsiniz.